Mahdi (ə.c) və Qlaballaşmaya aid nəzəriyyələr

Mahdi (ə.c) və Qlaballaşmaya aid nəzəriyyələr

 

Mahdi

Masir dövrn mumbəşəri problemlər kompleksini həll edən cərəyana qloballaşma deyilir. Qloballaşmanı iqtisadi, mədəni, ictimai, hərbi və bu kimi mxtəlif sahələrdə nəzərə almaq olar. Qloballaşma məsələsində əsaslı sual bundan ibarətdir :

Qloballaşmanı idarə edən var? Yoxsa təbii şəkildə mxtəlif və rəngarəng iradələrin azad məhsuludur? Dnyaya aydın və aıq formada baxdıqda görrk ki, qloballaşma həm təbii şəkildə, həmdə siyasətilərin şurunda formalaşaraq öz əksini tapır.

Əlbəttə ilk öncə qloballaşma ilə qloballaşdırma arasında fərq qoymalıyıq. Qloballaşma cərəyanı təbii formada meydana gələn bir predmetdir. Amma qloballaşdırmanın icra və idarə edənə ehtiyacı var. Başqa sözlə desək qloballaşma ilə qloballaşdırmanın təfavt bundan ibarətdir ki, qloballaşma texnologiyanın inkşafı və iqtisadi şirkətlərin ondan mtəmadi şəkildə istifadə etməsi sayəsində öz apogeyinə atmışdır. Halbuki, he kəsə bu növ texnologiyaları məqsədyönl ixtira etməsinə sifariş verilməmişdi. Yəni həm ixtirası təbii idi və həm iqtisadi şirkətlərin ondan genişmiqyaslı istifadə etməsi. Lakin bəzi qvvələr bu öz coşan cərəyanın liderliyini ələ almaq istədikdə, bu tamaha dşdkdə qloballaşdırma prossesi başladı. Milli hökumətləri zəiflətmək və beynəlxalq super dövlət icad etmək qloballaşdırmanın əsas prinsiplərindən idi. Onlar bu ideya ilə təbii şəkildə meydana gələn qloballaşmanı idarə etmək məqsədilə beynəlxalq təşkilatlar və qurumlar təsis etməyə başladılar. Hazırda istemarılar qloballaşmanı qloballaşdırmaya evirirlər. Artıq yeni dnya sistemi öznn formalaşma dövrn keirir. Lakin öznəməxsus cəhətlərlə səciyyələnən keid xarakterli mərhələ bu cərəyanın əsas tərkib hissəsini təşkil edir.

Belə qənaətə gəlmək olar ki, hazırda vahid hökumət quruluşu n gnbəgn hazırlıqlar meydana ıxır. Buradadır ki, möminlərin də vəzifə və məsuliyyətləri zə ıxır. İNTİZAR anlayışının mənasına nəzər salsaq görərik ki, bəşəriyyətə cəhət vermək lazımdır. Çnki cəmiyyət hazırda uuruma tərəf gedir. Balla zəhərin təfavtn başa salmaq lazımdır. Haqqla batili göstərmək kifayətdir. Vəzifəşnas insanlar bu növ hərəkətə başladıqları təqdirdə, vahid İlahi dövlətin qurluşunun reallığına midvar ola bilərik.

Bizim vəzifəmiz bundan ibarətdir ki, qloballaşmanın tərəfində dayanaq və onu mdafiə edək. Amma maddiyyata varan qloballaşdırma ilə mbarizə və bu cərəyanın i zn və mahiyyətini ifşa etməyi də unutmayaq. İlahi dinlərdə olan anadangəlməliklə mumi faktorları taparaq onları zə ıxartmalıyıq. Yalnız Məhdəviyyət armanına arxalandığımız təqdirdə mumbəşəri baxışla İlahi baxıma doğru mvəffəq addım atacağıq. Bizlər İlahi mədəniyyəti dini maariflərdən istixrac edərək gnn dili ilə aktual şəkildə bəşəriyyəti maarifləndirməliyik.

 

Hazırkı əsrdə bəşəriyyətin dşmənləri aləmdə yanlış fikir və dşncələri yaymaqla yanaşı, həqiqi vəd edilmiş nicatvericini öz hörmək toru tipli saraylarına xətərli hesab edərək, Məhdiilik mədəniyyətini məhv etmək istəyirlər. Nihilizm və puluq təfəkkrn yayaraq, bəşərin əxlaqına, mənəvi dəyərlərinə, və gözəl davranışına hcum edirlər.

Məhz bunları nəzərə alaraq, Məhdiilik həqiqətlərini aıqlamaq məqsədilə vədedilmiş nicatverici barəsində qısa silsiləvi bəhslərə toxunaraq, bu kitabı elm və fəzilətsevərlərə təqdim edirik.

Qloballaşma ağdaş dnyanın qlobal mövzularından biridir. Bir ox alim və mtəfəkkirlər bu predmet barədə kitab və məqalə yazmışlar. Qloballaşmanın mxtəlif sahələri olduğundan ona mxtəlif aspektlərdən yanaşmaq mmkndr. Buna görə də ona oxlu təriflər verməklə yanaşı, onun haqqında mxtəlif nəzəriyyələr də irəli srlb. Əlbəttə bu predmetin formalaşması n mxtəlif nəzəriyyə verən alimlərdən bir qismi belə sanırlar ki, bu hadisə zaman və məkanın qısalığı, ktlənin aləmdəki mövzulara agahlığı və texnoloji əlaqələrin inkişafı sayəsində meydana gəlmişdir. Başqa bir sıra alimlər bu əqidəyədirlər ki, qloballaşma imperyalist və istemarı qvvələr tərəfindən formula olunuan və başda Amerika olmaqla yanaşı imperyalist və istemarı dövlətlər tərəfindən icra edilən bir predmetdir. Digər bir qrup isə belə dşnr ki, hazırki həyatda qloballaşma danılmaz və qaılmaz bir mövzudur. Məhz buna görə cərəyan və ya proje hesab oluna bilməz. Qdrət və texnologiya sahiblərinin bu mövzudan daha ox bəhrələnməsinə və dnya miqyasında öz mənfəətlərini gdən təbliğatın genişmiqyaslı və gcl təzyiq göstərməsinə baxmayaraq, qloballaşma bir ox ictimai sahələr n, btn dinlər o cmələdən İslam dini n frsətlər, perspektivlər və potansiyollar meydana gətirmişdir. İndi isə bu məsələyə yeni aspektdən yanaşmaqla yanaşı, bu mövzuya aydınlıq gətiririk.

Mahdi (ə.c) və Qlaballaşmaya aid nəzəriyyələr

Qlaballaşmaya aid nəzəriyyələr məzmun və forma baxımından iki hissəyə ayrılır. Forma baxımından bu sual meydana ıxır: ki, görəsən qloballaşma tarixi bir cərəyandır, yoxsa qərbin sərmayədar, liberal sistemi tərəfindən meyana ıxarılan bir projedir ? Başqa sözlə desək, qloballaşma qaılmaz və danılmaz bir həqiqətdir. Buna görə cərəyan və ya proje hesab edilə bilməz.

Məzmun baxımından qloballaşmanın keyfiyyət və mahiyyətinə nəzər salmaq lazımdır. Bu baxışla əlaqədar mxtəlif fərziyyələr mövcuddur. O cmlədən, dini baxış, modern və liberal demokrat baxışı, neomarksizmin baxışı, post modernizmin baxışı və bu kimi məktəbləri nmunə gətirmək olar.

Qloballaşmaya formal baxış

Forma baxımından qloballaşma mövzusuna mxtəlif görşlər var :

1- Qloballaşma prossesi

Tədqiqatıların bəziləri bu əqidədədirlər ki, qloballaşma tarixi bir cərəyandır. Texnologiya, telefon, televizyon, peyk anteni, internet və bu kimi əlaqələrin inkişafı sayəsində meydana gəlmişdir. Onlara görə bu vasitələr millətlərin mədəniyyətlərinin və dinlərinin bir-birilə yaxından tanışlığına səbəb olmuşdur. Məhz millətlərin bu məsələlərlə tanışlığı, onların mumbəşəri işlərə daha ox diqqətinə bais olmuşdur. Yalnız bu mövzu qloballaşmanın 21-ci əsrdə ictimaiyyət tərəfindən təcrbə edilməsinin əsas səbəbidir. Qeyd olunanların nəticəsindədir ki, ideoloji və mədəni məsələlərə aid mxtəlif millətlər arasında dialoqlar və diskusiyalar aılıb, buna görə vahid, mştərək ideologiya və mədəniyyətə doğru irəliləyirlər. Başqa sözlə desək, texnologiya və rabitənin genişlənməsi dnya millətlərinin dnya işlərinə nisbət agahlığına səbəb olmuşdur.

Bugnk insan öznn xsusi və milli maraqlarından əlavə beynəlxalq mövzulara da nəzər salır. Bugnk ictimaiyyət mştərək bir qurluşun formalaşmasını arzulayır, bəşərin qəbul edəcəyi yeni mədəniyyətin meydana gəlməsini gözləyir. Onun vasitəsilə döyş, terorizm, ekalogiya, qaaq və bu kimi ictimaiyyətin problemlərinin aradan qaldırılmasını istəyir. Qeyd olunanların nəticəsində isə yeni dnyanın insana uyğun şəkildə formalaşmasını və qurulmasını arzulayır. (Behruzlək, Siyasət və Məhdəviyyət, səh 12)

Bu əsasla belə qənaətə gələ bilərik ki, qloballaşma rabitə və texnologiyanın inkşafının məhsuludur. Bu da zaman və məkanın sıxıntı və qısalığına səbəb olmuşdur.

2- Qloballaşma projesi

Fransıs Fukuyama, Tamilson, Deyvid Hold, Edvard Səid və Roje Qarodi kimi mtəfəkkirlər qloballaşmanı qərb projesi hesab edirlər. Onlara görə qloballaşma qərbin qədim kapitalist, ağ dərili insanın davamlı vəzifəsidir. Avropalılar istəyirlər btn dnyanı özləri kontrol etsinlər. Qloballaşma qərb istismarının yeni paltarıdır ki, öz qədim istemar proqramlarını onun vasitəsilə örtrlər. Əslində qərb qloballaşdırmasının başında Amerika durur. Bu danılmaz bir faktdır. Qloballaşma bu mənaya dnyanı Amerikalaşdırmaq deməkdir. Başda Amerika olmaqla qərb ölkələri də alışırlar ki, Amerika, qərb mədəniyyət və dəyərlərini dnyada yaysınlar. Onlar özlərinin döyşlərindən və acı tarixlərindən ibrət alaraq, başa dşblər ki, mharıbə, istismar və təcavzlə btn dnyanı ələ keirə bilməyəcəklər. Buna əsasən öz istemarlıqlarını, təbliğat və mədəni təcavz adlı yeni strategiya ilə dəyişiblər. Onlar inkşaf etmiş informasiya və texnologiya vasitələrindən istifadə edərək, genişmiqyaslı təbliğat və mədəni təcavzlərin sayəsində, qismən də olsa öz mədəniyyətlərini stn və dəyərli mədəniyyət kimi bəşəriyyətə tanıtdıra biliblər. Onlar liberalizm və kapitalizm sistemlərini dnyaya stn nmunə və örnək kimi atdırırlar. Konkret olaraq Sovet ittifaqı aradan getdikdən sonra qərbin təbliğatı genişləndi. Onlar bu frsətdən istifadə edərək dnyaya bildirmək istədilər ki, kapitalizm qurluşu ilə qarşı qarşıya gəlməyə he bir cərəyanın qdrəti yoxdur. O qədər qabağa getdilər ki, dnyanın təkqtblyn iddia etdilər. Bu ifratılığa dözə bilməyən yeni tədqiqatılardan bir oxu qərb qloballaşdırmasını tənqid atəşinə tutdular. Bu cərəyanın tənqidılərindən Tamilson, Deyvid Hold, Edvard Səid və Roje Qarodi kimiləri göstərmək olar. Tamilsona görə bu gn dnyada şahidi olduğumuz qloballaşma təbii seyrə və hərc mərcliyə əsaslanmır. Hazırki qloballaşma bəşərin ehtiyac və təcrbələri nəticəsində yaranmayıb. Əksinə qloballaşma hazırda qərb mədəniyyətinin hakim olması ilə vcuda gəlib. (Qloballaşma nədir? Qədir nəsri.) Yəni demək olar ki, Tamilsonun nəzərindən qloballaşma hazırda qərb mədəniyyətinin qloballaşdırmasından başqa bir şey deyil.

Roje Qarodi bu barədə deyir : Qloballaşdırma elə bir sistemdir ki, qdrətli insanlar bazar azadlığını iddia etməklə anti insan diktatorlarından bir qurupunu zəif insanlara təhmil edirlər.

O aıqcasına qloballaşmanın qərbləşdirmə ilə bərabərliyini iddia edir. Bu isə ancaq Amerikanın mənfəətinədir. Qloballaşma cərəyanı ilə mxalif olan təşkilat və qurumlar hazırda qloballaşmanın belə məna daşıdığını vurğulayırlar. Qloballaşmanın tərəfdarlarından sayılan Fransıs Fukuyama və Samuel Hantington da bu baxışa meyllənib qərb qloballaşdırmasını təyid edirlər. Fukuyama liberalizm və kapitalizm qurluşlarından himayət edərək, bəşəriyyətin inkşaf və səadətə atması n bu sistemi seməsinə dəvət edir. Onun ideyasına görə hərtərəfli inkşafa atmaq yalnız bu sistemin sayəsində mmkndr. Qərb sistemi təkcə sistemdir ki, qlobal olma imkanları var. O bu əqidəyə varır ki, liberal demokrat ideologiyanın təkaml nöqtəsi və bəşər hökumətinin forma baxımdan axırıncı quruluşudur. (Fransıs Fukuyama, Tarixin sonu və axırıncı insan.)

Samuel Hantington bu əqidədədir ki, qərb dövlət quruluşu və liberal demokratiya dnyaya hakim olan bəşər hökumətinin axırıncı formasıdır. Qərb mədəniyyəti də aləmə yayılmağa ləyaqəti olan təkcə mədəniyyətdir. Onun baxışına görə bəşəriyyət qərb quruluşuna və mədəniyyətinə meyl etdiyi təqdirdə inkşafa doğru addım atacaqdır. (Samuel Hantington, sivilizasiyaların toqquşması nəzəriyyəsi, səh: 16)

Təbiidir ki, qloballaşmanı bu mənaya götrmək İslamdakı Məhdəviyyət armanı ilə uzlaşmayacaq. Qloballaşmanın tənqidi, mxaliflərindən bir oxu bu anlayışı tənqid etmişlər. Onlar həqiqətdə hazırki qloballaşma cərəyanı və qərb hegemonluğu ilə mxalifdirlər. Vahid beynəlmiləl quruluşun bərqərarlığı ilə mxalif deyillər. Məhz buna əsasən bir sıra alimlər qloballaşmanın proje olmasını rədd edirlər. Onlar qloballaşmanı mxtəlif amillərin nəticəsi kimi xarakterizə edirlər.

3- Qloballaşma predmeti

Arcun Apadurya kimi alimlərin bir oxu bu əqidədədirlər ki, mumi şəkildə qloballaşma cərəyanını tarixi prosses kimi qələmə vermək dzgn deyil. Onu habelə qərb projesi adı altında da xarakterizə etmək, onun barəsində dolğun fikir söyləmək deyil. Əksinə, hər ikisini qloballaşmanın meydana gəlmə amillərindən hesab etmək lazımdır. Qloballaşma yeni bir hadisədir, beynəlxalq əlaqələrin genişlənməsi, ictimaiyyətin beynəlmiləl işlərə agahlığı, ideologiya, texnologiya və bu kimi mxtəlif amillərin sayəsində meydana gəlibdir. Bu baxışa əsasən qloballaşma bir neə amilin məhsuludur. Arcun Apadurya öznn məşhur məqaləsində beş əsas amili ad aparmışdır. Onlar texnologiya, ideologiya, sərmayə, milliyyət və rabitə əlaqələrindən ibarətdir. Btn bunlar qloballaşma cərəyanının srətlə inkşafında mhm rol oynamışlar. Məhz bunlara görə qloballaşmanı prosses və ya proje və həminin təbii və yaxud bilərəkdən qurma bir şey adlandırmaq olmaz. Əksinə olaraq, onlardan bir hissəsi qloballaşmanın formalaşmasında və digər bir qrupu onun genişlənməsində mhm rol oynamışlar.

B) Qloballaşmaya məzmun və mahiyyət cəhətdən yanaşma

Qloballaşmanın mahiyyəti barəsində mxtəlif nəzəriyyələr verilmişdir. Aşağıda onlardan bəzisini qeyd edirik :

Ünc dnya mtəfəkkirlərindən bir oxu bu əqidədədirlər ki, qloballaşmanın iki növ var :

1- Terminoloji qloballaşma

2- Həqiqi qloballaşma

Onlar terminoloji qloballaşma ilə həqiqi qloballaşma arasında fərq görr və terminoloji qloballaşmanın kökn qərbin sərmayədar sistemində görrlər.

Sərmayədar sisteminin tərəfdarları bu qənaədədilər ki, qloballaşma prosesindən daha ox istifadə etməlidirlər. Onlar alışırlar sərmayədar sistemində mövcud olan iqtisadi, ictimai, teori və epistemoloji ziddiyyətləri həll etsinlər. Onların baxışına əsasən bu növ ziddiyətlər modernizmin zat və mahiyyətində yatır. Humanizm, zəkaya əsaslanmaq və emprizm, sərmayədar qurluşunun qaynaqlarını təşkil edirlər ki, Allahın inkarı ilə nəticələnir. Aydındır ki, Allahın inkarı insanın məqsəd, hədəf və mahiyyətinin inkarı deməkdir. Qeyd olunanlara əsasən terminoloji qloballaşma kamil şəkildə dnyada icra oluna bilməz. Ancaq həqiqi qloballaşma Allaha əsaslanan din sayəsində reallaşa bilər.(İmad Furuğ, Biz və qloballaşma)

Təkcə həqiqi məktəb və dindir ki, qlobal ola bilər. Biz inanırıq ki, qloballaşmaya imkanı olan təkcə məktəb və din İslamdır. Çnki, xatəmiyyət anlayışının mənası budur. Əgər biz Həzrət Məhəmmədin (s) peyğəmbərlərin sonuncusu olmasına və Ondan sonra he bir peyğəmbərin gəlməməsinə inanırıqsa, nəticə etibarilə deyə bilərik ki, İslam btn zamanlarda bəşəriyyət n qlobaldır.

Bu aıqlama ilə aydın oldu ki, yalnız kainat və təbiətin Tanrısı ilə uzlaşan qloballaşma prosesinin meydanda qalma imkanı var. Amma İslam dnyasının mtəfəkkiləri və nc dnya alimlərindən bir oxu qloballaşma qərbin yeni istemar tipli olmasına inanırlar. Məhz buna görə İslam dnyasının mtəfəkkiləri və nc dnya alimləri qloballaşmaya xoş z göstərməmişlər.

1- Modern baxış (liberal demokrat)

Modern termini latın dilindən götrlb, gndəmdə, cərəyanda olma, kemə və hərəkət etmə mənasınadır. Modernizm yeni metodlarla işlədildikdə qədim və əski slubların qarşısında duran mənanı ifadə edir. Modernizm on yeddinci əsrdən başlayaraq, Avropa ictimai təşkilatlarda və həyat slublarındavcuda gəldi. Sonra tədrici şəkildə dnyada nfuz etməyə başladı.(Antoni Gidenz, Modernizmin nəticələri, səh:4)

Gidenzə görə Modernizmin əsas xsusiyyət və nsrləri, sekularizm, personalizm, kapitalizm, rasyonalizm, liberal demokrat, və insanmədarlıqdan ibarətdir. O deyir ki, modern insana hər tərəfli azadlığı qeyd olunan nsrlər bağışlanmışdır. Məhz buna görə dini ,irqi və fundamental sərhədləri keərək, hətta Allahı da insanın ictimai və siyasi həyatından təcrid etmişdir. Başqa sözlə desək, modern insan mrtəce kilsə hökumətindən ayrılaraq özn azad etmişdir.

Modernizmin tərəfdarları elmin və texnalogiyanın inkşafını yuxarıdakı nsrlərin nəticəsi kimi xarakterizə edirlər. Buna əsasən bir ox qərb alimləri bu əqidədədirlər ki, qloballaşma nəticə etibarı ilə modernizmin məhsuludur. Onlar modernizmin sulları əasaında qloballaşma prossesini təhlil və analız edirlər.

Gidenz alışır modernizmin əsas dörd rkn, yəni, kapitalism, sənətkarlıq, nəzarət və kontrol etmək, konkret olaraq millət və dövlətin siyasi kontrolu ilə onun beynəlxalq kapitalizm iqtisadiyyatı, beynəlmiləl işgzarlığın bölnməsi, millət və dövlət sistemi və beynəlxalq sistemdən ibarət olan digərcinsli əsas amilləri arasında sıx əlaqələr yaratsın. (Behruzlək, Siyasət və məhdəviyyət, səh: 152)

Beynəlxalq sistemə tərəf srkləyən bəşər ictimaiyyəti Gidenzə görə həmin qloballaşmanın modern olmasıdır. O qloballaşmanı yksəlmiş modernizm kimi təhlil edir. Modern baxışa əsasən modernizmin yksək zirvəsi qloballaşmadır. Onlar həqiqətdə qloballaşma prossesini modernizmlə əlaqələndirirlər. Onlar bu prossesi modernizmin ayrılmaz hissəsi kimi qələmə verirlər. Rabertson qloballaşma prossesini yksəlmiş və böymş modernizm kimi yad etmişdir. O bu əqidədir ki, qloballaşma modernizmlə sıx əlaqədardır. O bu əlaqəni belə izah edir: Qloballaşma modernizmin məhsuludur. Modernizm fanat və radikal insanlarla zbəz idi, buna görə öz ideyalarını reallaşdıra bilmirdilər. Amma sonradan internet və texnologiyanın köməyi sayəsində modernizmin sullarını dirildərək icra etməyə başladılar. Hətta beynəlxalq səviyyədə onu genişləndirdilər. Qloballaşma humanizm mədəniyyətinin nəticəsidir. Humanizmin öz də modernizmin kök hesab edilir. Bu baxışa əsasən nəhayət liberal demokratlar bəşər həyatının əsasında kökl rol oynayacaq. Çnki dnyada onun alternativi yoxdur. Fukuyama kimi mtəfəkkirlər də aıqlama veriblər ki, sosiyal komunizm dşncəsinin soyuq döyşnn sona atması liberal demokrat sisteminin alternativsiz qalmasına və qələbəsinə gözəl sbutdur. O buna əsaslanaraq tarixin sonu fərziyyəsini vermişdir. Daqlas həminin onun sözn təsdiqləyərək deyir : Komunizmin squtu ilə tarixin bu hissəsi sona atdı. Qloballaşma 1990-cı ildən bəri kapitalism bazar nmunələrini öznə lg seibdir. Praktik sahədə də cavabsız və rəqibsiz qalıbdır. Belə dşnlr ki, qloballaşmanın iqtisadi inkşafı ilə yanaşı demokratiya da dnyada stnlklə nəticələnəcək. Əlbəttə öznn btn qism, hissə və növləri ilə birlikdə.

Qloballaşmanı modernizmlə əlaqələndirən digər mtəfəkkirlərdən biri də Hantingtondur. O ancaq bəşəriyyətin məqbul hesab etdiyi və qalib sandığı dövlətləri demokratik sistemlər sayır. O bu barədə aydın şəkildə aıqlama vermişdir. O deyir ki, 1974-c ildən 1990-cı ilədək Avropanın şərq və qərbindən tutaraq latınAmerikası, şərqi Asiya və bu kimi 30 dan artıq ölkə digər sistem və qurluşlardan demokratik qurluşa z tutaraq eviriliblər. Deməli demokratiya qurluşu beynəlxalq sistem olacaq. Btn bəşəriyyət onu qəbul edəcək.

2- Neomarksizmin baxışı

Neomarksistlər bu əqidədədirlər ki, hazırda qloballaşmasevərlər yeni texnologiyadan bəhrələnərək, istismarıların təsəlltnn davam və genişlənməsindən başqa bir şeyə qulluq etmirlər. Bu baxışa əsasən qloballaşma istemarın yeni növdr. Neomarksist nəzəriyyəilərinə görə qloballaşmanın sistematik mahiyyəti var ki, onun nəticəsində qərbin kapitalist mədəniyyəti dnyada genişlənəcək. Edvard Səid bu həqiqəti belə işıqlandırır : Kapitalist imperiyalizmi qloballaşma vasitəsilə yeni mərhələyə kemişdir. Qabaqkı mərhələləri kimi digərlərini istemar etmək niyyətindədir. (Suizi və başqaları, Qloballaşma hansı məqsədlə?) Emanuel Valrstin, Gnder Frank, Pol Baran və başqaları bu cərəyanı qəbul edilməz sayırlar.

Neomarksistlər inanırlar ki, kapitalizmin qloballaşması həqiqi qloballaşma olmayacaq. Bəşər ictimaiyyəti sonda əsası msavat və ədalətdən ibarət olan sosiyalizmə doğru z tutacaqlar. Beynəlxalq komunizm hökuməti qurulacaq. Bu hökumət və dövlətdə hər şey mumi olacaq. He bir şey xsusi malikiyyətə əsaslanmayacaq. (Tamilson, səh: 28)

3- Post modernizmin baxışı

Laktap və Kitneş kimi qərb mtəfəkkirləri qloballaşmanı post modernizmlə əlaqələndirirlər. Onlar inanırlar ki, qloballaşma cərəyanı modernizm zəminindədir. Lakin beynəlxalq ictimaiyyət post modern cəmiyyətdir. Çnki post modernizmin aydın nsrlərindən biri ətin və sabit mövzuların mnasib və dəyişkən məsələlərə evirilməsidir. Lak tap post modern cəmiyyətlərdə milli qiyamların squta doğru getməsi, azlıq təşkil edən dillərin genişmiqyaslı dillər mqabilində sıradan ıxması və bu kimi mövzuları tədqiq etdikdən sonra bu qənaətə gəlib ki, qeyd olunan dəyişmələrin bərabərində azlıq təşkil edən dil və mədəniyyətlər təhdid olunurlar. Qloballaşma ilə zləşməyə hazırlaşmaq n ictimaiyyətin ən mhm vəzifəsi milli kökləri sındırmaqdır. Əlbəttə bu quruluş sındırmaq, millət və onun dəyərlərini inkar və ya məhv etmək mənasında deyil. Əksinə post modern tələblərlə cəmiyyət və millətin dəyər və mentalitetini uzlaşdırmaqdır. Bu prosses öz həqiqətini tam başa dşdkdə və agahlı şəkildə özn mövcud və real dnyanın şəraitilə uzlaşdırdıqdan sonra tam nəticə verə bilər. O bu əqidədədir ki, baxmayaraq qloballaşma modernizmlə sıx əlaqədardır, amma beynəlxalq ictimaiyyət ancaq post modernizm zamanında tam mmkn olacaq. Çnki post modernizm cərəyanı hər predmeti mövcud vəziyyətlə uyğunlaşdırmağa qadirdir. Əlbbəttə bu növ qdrətin mənşəyi post modernizmin məzmun və quruluş xsusiyyətlərindədir. Onlar aşağıdakılardan ibarətdir :

1-     Hər növ ideya və əqidənin hərtərəfliliyi və mumiliyinin inkarı.

2-     İnsan fərdi və ictimaiyyətinin həmrəyliyinin inkarı.

3-     İdeologiyanin etibarsızlığını və sona atmasını elan etmək

4-     Real və sabit həqiqətin inkarı.

5-     Hər növ epistemologiya və idraka qarşı tənqidlə qarşılaşma.

Qloballaşmanın tarixi qaynaqları

Qloballaşmanın tarixi köklərini bəşərin tarixi qədər uzaqlara apara bilərik. Sosioloqların və arxeoloqların fikrincə, bəşərin həyatı meşələrdən, mağaralardan, fərdi, ailəvi və məhdud yaşayışdan başlayaraq, tədrici şəkildə bulaqların, eşmələrin və ayların kənarında el, oba, qəbilə və cəmiyyətə evrildi. Sonralar kəndlərə və kiik qəsəbələrə dönd. Daha sonralar şəhərlər, ölkələr və dövlətlər meydana gəldi. Buna əsasən deyə bilərik ki, mumilikdə bəşəriyyətin həyatı qloballaşmağa doğru tədrici hərəkətdədir. Deməli qabağa, önə irəlilədiyimiz qədər ayrılıqlar və fərqlər azalır və cəmiyyətlər böyyr və genişlənir. Əlbəttə bu hərəkət son əsrlərdə daha ox srətlə inkişaf edir və yeni texnologiya vasitələrindən istifadə etməklə qloballaşmağa doğru hərəkət daha da şiddətlənəcək.

 

Şərhlər

Şərh yaz

* Bir ulduz Fields əlbəttə dəyər olmalıdır.