جه‌وابا چه‌ند‌ شوبھان

جه‌وابا چه‌ند‌ شوبھان

- ئختلاف و نه‌ وه‌ك یێك بوونا د‌ خولقاند‌نا مه‌خلووقان و نه‌خاصما د‌ ئنسان د‌ا ھه‌یی چه‌وا د‌گه‌ل عه‌د‌اله‌ت و حكمه‌تا خود‌ێ رێك د‌كه‌ڤێ؟ و چره‌ خود‌ایێ حه‌كیم و عاد‌ل مه‌خلووق ھه‌می وه‌ك ھه‌ڤ چێنه‌كرنه‌؟

جه‌واب ئه‌ڤه‌ كو ئختلافا د‌ به‌ھره‌ گرتنا د‌ ھه‌بوونێ د‌ا ژ مه‌خلووقان را ھه‌یی لازمه‌یا سیستما ھه‌بوونێ و تابعێ قانوونێن عللی و مه‌علوولی یه‌ كو د‌ وان د‌ا ھه‌یه‌. و فه‌رزا یێك جووریا ھه‌می مه‌خلووقان فه‌رزه‌ك نه‌ پژھایی یه‌، و پێ فكره‌ك كێم ژی د‌خوه‌یھێ ئه‌و گومان به‌رابه‌ره‌ د‌گه‌ل ته‌ركا چێكرن و ئافراند‌نێ، چكو مه‌سه‌لا، ئه‌گه‌ر مرووڤ ھه‌می ژن ئان مێربوونا زارووك زورییه‌ت چێنه‌د‌بوون و وێ نه‌سلا ئنسان بنبر بووبوویا؛ و ئه‌گه‌ر مه‌خلووق ھه‌می مرووڤ بوونا، ئێد‌ی وێ چ بخاران و ئحتیاجیێن خوه‌ چه‌وا راكران؟ و ئه‌گه‌ر حه‌یوانات و گیا و ... ھه‌می یێك تشت و یێك ره‌نگ بوونا ئه‌ڤ ھه‌می فه‌ید‌ێن زه‌حفی و سپه‌حیتاھی وێ تنه‌بیان. و چێبوونا ڤی قسمی و وی قسمی یێن تشتا ب ڤی شكلی ئان وی شكلی ژی گرێد‌ایی یه‌ ب ئه‌سباب و شه‌رایطان ڤه‌ كو د‌ ھه‌ركین و گوھه‌رینێن ماد‌د‌ێ د‌ا تێن پێش. و پێشیا ئافراند‌نێ د‌ا كه‌س چ حه‌ق ل سه‌ر خود‌ێ نینن كو ئه‌و ب ڤی ئاوایی ئان وی ئاوایی چێكێ ئان ل ڤێد‌ه‌رێ ئان ل وێد‌ه‌رێ و ئان ل فلان زه‌مانی د‌ا بخولقێنێ حه‌تا ڤێجا ژ عه‌د‌ل و زولمێ را جھه‌ك ھه‌بێ.

2- ئه‌گه‌ر حكمه‌تا ئلاھی ل سه‌ر ڤێ سه‌كنیه‌ كو ئه‌ڤ جھانێ جھێ ژیانا ئنسان بێ چره‌ ئه‌وی د‌مرێنێ و خلاسه‌كێ د‌د‌ێ ساخی و ژیانا وی؟
جه‌واب ئه‌ڤه‌ كو: یێك- مرن و ساخیا تشتا د‌ ڤێ جھانێ د‌ا پێ قانوونێن ته‌كوینی و گرێد‌انا عللی و مه‌علوولی، و لازمه‌یا سیستما خلقه‌تێ یه‌. د‌وو- ئه‌گه‌ر مه‌خلووقێن ساخ نه‌مربیان مه‌ید‌ان ژ په‌ید‌ا بوونا یێن پێره‌تر را چێنه‌د‌بوویا و وێ ئه‌و ژ ژیان و ساخیێ بێ به‌ھر مابوونا. سێ- ئه‌گه‌ر ئه‌م وه‌ حه‌ساب بكین كو ھه‌می مرووڤ ساخ بمینن، د‌ زه‌مانه‌ك نه‌ گه‌له‌ك د‌رێژ د‌ا وێ عه‌رد‌ ژ وا ره‌ طه‌نگ ببێ و وێ ژ به‌ر طه‌نگاڤی و برسیتیێ د‌اخازا مرنێ بكن. چار- ھه‌د‌ه‌فا ئه‌صلی یا خلقه‌تا ئنسان ئه‌وه‌ كو بگھێ به‌خته‌وه‌ریا ئه‌به‌د‌ی، و حه‌تا كو ئنسان پێ مرنێ ژ ڤێ د‌نیایێ نه‌یێ گوھازتن ناگھێ وێ ھه‌د‌ه‌فا نھایی.

3- ئه‌ڤ د‌ه‌رد‌ و نه‌خوه‌شی و به‌لایێن طه‌بیعی (وه‌ك لێمشت و زه‌لزه‌لێ) و گیروگرفتێن كوومه‌لایه‌تی (وه‌ك: شه‌را و زولم و سته‌مان) كو ھه‌نه‌ چه‌وا د‌گه‌ل عه‌د‌لا خود‌ێ رێك د‌كه‌ڤن؟

جه‌واب ئه‌ڤه‌ كو ئه‌ووه‌لا قه‌ومینێن ته‌بیعی تشته‌كه‌ كو ژ به‌ر فعل و ئنفعالاتێن ماد‌د‌ی چێد‌بن و چكو باشیێن ب وا ڤه‌ تێن پترن ژ خرابیێن وان نخوه‌ نه‌ موخالفێ حكمه‌تێ نه‌، و ھه‌ر وھا په‌ید‌ا بوونێن فه‌ساد‌ و خرابیێن كوومه‌لایه‌تی لازمه‌یا موختار بوونا ئنسانه‌، و د‌ وێ حالی د‌ا ژی مه‌صله‌حه‌تێن ژیانا كوومه‌لایه‌تی زێد‌ه‌ترن ژ خرابیێن وێ و ئه‌گه‌ر مه‌فاسد‌ زێد‌ه‌تر بوونا قه‌ت كه‌س ل سه‌ر عه‌رد‌ێ نه‌د‌ما.

د‌وو- ھه‌بوونا ئه‌ڤا د‌ه‌رد‌ و به‌لا و موصیبه‌تان ژ ئالیه‌كی ڤه‌ د‌بن سه‌به‌ب كو ئنسان خه‌باتێ بكێ ژ د‌ه‌رانینا ئه‌سرارێن ته‌بیعه‌ت را و ھه‌ر وھا د‌بێ سه‌به‌ب كو علم و صه‌نعه‌ت په‌ید‌ا ببن. و ژ ئالیێ د‌ی ڤه‌ ژی رووبروو بوونا د‌گه‌ل زه‌حمه‌تیان سه‌به‌بك گرینگه‌ ژ پێشكه‌تن و بشكفتنا ئستعد‌اد‌ و كارینێن ڤه‌شارتی و ته‌كامولا ئنسان را. وه‌لحاصل، راگرتنا د‌ه‌رد‌ و زه‌حمه‌تیان د‌ڤێ د‌ونیایێ د‌ا ئه‌گه‌ر ب ئاوایه‌ك د‌ورست بێ د‌بێ سه‌به‌بێ خێره‌ك گه‌له‌ك ھێژایی د‌ وێ د‌ونیایێ د‌ا، و ب ئاوایه‌ك باش وێ جھێ وێ بێ د‌اگرتن.

4- عه‌زابێ ئه‌به‌د‌ی د‌ به‌رابه‌رێ گونه‌ھێن سینوور كری و مه‌حد‌وود‌ێن ڤێ د‌نیایێ د‌ا، چه‌وا د‌گه‌ل عه‌د‌اله‌تا خود‌ێ رێك د‌كه‌ڤێ؟

جه‌واب ئه‌ڤه‌ كو د‌ ناڤبه‌ینا كارێن قه‌نج و خراب و خێر و جه‌زایێ ئاخره‌تێ د‌ا ب ئاوایه‌كی گرێد‌انا عللی و سه‌به‌بی ھه‌یه‌، كو ب رێكا وه‌حیێ ڤه‌ كفش بوویه‌ و ژ خه‌لكێ را ھاتیه‌ گووتن. و چه‌وا كو د‌ ڤێ د‌ونیایێ د‌ا ھنه‌ك جنایه‌ت ئه‌سه‌رێن خراب یێن د‌رێژ پێڤه‌ تێن، مه‌سه‌لا، كوور كرنا چاڤێ خوه‌ ئان یێ خه‌لكێ د‌ بێھنه‌ك كورت د‌ا پێك تێ، نه‌تیجه‌ و د‌ه‌ستھاتا وێ حه‌تا ئاخرێ عه‌مر د‌ه‌وام د‌كێ و د‌رێژی ژێرا ھه‌یه‌، ھه‌ر وھا گونه‌ھێن مه‌زن ژی ئه‌سه‌رێن ئوخره‌وی یێن د‌ائمی ژێرا ھه‌نه‌، و ئه‌گه‌ر كه‌سه‌ك وه‌سیلێن جوبرانا وێ (وه‌ك ته‌وبێ) د‌ ڤێ د‌ونیایێ د‌ا د‌ه‌ستڤه‌ نه‌ینێ، حه‌تا ئه‌به‌د‌ێ وێ ئه‌سه‌را وێ یا خراب گه‌ل وی بمینێ. و چه‌وا كو كوور مایینا مرووڤ حه‌تا ئاخریكا عه‌مرێ وی ژ به‌ر جنایه‌تا كو د‌ بێھنه‌ك كورت د‌ا كری د‌ژاتی و مونافات د‌گه‌ل عه‌د‌اله‌تا خود‌ێ تنه‌ھن، سه‌رد‌ا ھاتنا عه‌زابێ ئه‌به‌د‌ی ژی ژ به‌ر گونه‌ھێن مه‌زن، مونافات د‌گه‌ل عه‌د‌لا خود‌ێ نینه‌، چكو د‌ه‌ستھات و نه‌تیجا كاره‌كی یه‌ كو مرووڤێ گونه‌ھكار ب زانین و ئاگاھانه‌ ئه‌و كار كریه‌.

 

[1] - به‌قه‌ره‌ / 2٨6:  لاَ يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا  - ژ كارینا كه‌سه‌كی د‌ه‌ر، خود‌ێ بارێ ته‌كلیفێ ل كه‌سی ناكێ.

[2] - یوونس / 54:  ...  وَقُضِيَ بَيْنَهُم بِالْقِسْطِ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ - و ب عه‌د‌اله‌ت د‌ه‌رحه‌ق وان د‌ا بریار تێ د‌ان و زولم ل وان نابێ.

[3] - یاسین / 54: فَالْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ - ڤێجا ئیروو قه‌ت چ زولم ل كه‌سی نایێ كرن، و خێنجی ژ وێ یا ھه‌وه‌ كری ژ ھه‌وه‌ را نایێ د‌ایین.

نظرات

ارسال نظر

* فیلدهای ستاره دار حتما بایستی مقدار داشته باشند.