ده‌ستهاتێن حوكمه‌تێ

ده‌ستهاتێن حوكمه‌تێ

مقالات مرتبط

كووم و فه‌رد پێشی یا كو بگهێن حوكمه‌تێ و قودرهتێ ب ده‌ست خوه بگرن هنه‌ك هه‌ده‌ف و ئارمانجان ژ حوكمه‌تا خوه را دبێژن و جارنا ژی ژ بونا گهانا ئه‌وا هه‌ده‌فان به‌رنامه و پرووژێن خوه ژی كفش و مهعلووم دكن، لێبه‌لێ گه‌له‌ك جاران پشتی گهانا قودرهتێ و دهرباز بوونا زه‌مان، ناگهێن هه‌ده‌فێن خوه و جارنا ژی ژ وێ یا گووتین پاشدا دزڤرن و ئان تهمامێ ئه‌وا هه‌ده‌ف و ئارمانجان ژ بیر دكن.
نه گهانا ئه‌وا ئارزو و هه‌ده‌فێن پێشدا هاتین كفش كرن ئان ژ به‌ر وی قاسی یه كو ئه‌و هه‌ده‌ف نه واقعی و بنیاتی بوو نه و ئان ژی به‌رنامێن حوكمه‌تێ ژ بونا گهانا هه‌ده‌فان نه به‌رنامه‌یه‌ك جامع و كامل بوو یه و گه‌له‌ك جاران ژی سه‌به‌بێ نه مووه‌ففه‌قی یێ لایق نه بوونا ده‌ستبكار و موجریا یه.
د حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی دا (س) هه‌ده‌ف، هه‌ده‌فێن واقعی و بنیاتی نه و ریشه و كووكا وان د ناڤ كویر اتی یا جانێ به‌شه‌ر دا یه و هه‌می كه‌سی ئارزویا گهانا وا هه‌ده‌فا هه‌یه. به‌رنامه ژی ل سه‌ر ئه‌ساسێ زانینێن قورئانێ و رێچكا ئه‌هلێ به‌یتێ هاتنه دانین و د هه‌می پشكا د‌ا ب شكله‌ك عه‌مه‌لی بكار برنا وان هاتیه زمانهت كرن، ڤێ گووره‌كێ ده‌ستهاتێن ئه‌ڤێ شوورشا گرنگ و پر مه‌زن و به‌ركهتی نه. د یێك كه‌لیمێ دا گه‌ره‌كه بێ گووتن كو ده‌ستهاتێن حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی جه واب گوویێ هه‌می ئحتیاجی یێن مادد‌ی و مه‌عنه‌وی یێن به‌شه‌ره كو خودایێ موته‌عال د ووجوودا به‌شه‌ر دا ب ئه‌مانهت دانیه.
ل ڤێ ده‌رێ ئه‌مێ پێ لێ نێرینا روایه‌تا چاڤهكێ سه‌ر ڤا ده‌ستهاتا ڤه بخشكینین:
1 – عه‌داله‌تا به‌رفره‌ھ
د گه‌له‌ك روایه‌تا دا موهمترین ده‌ستهاتا قیام و شوورشا ئمام مه‌هدی (س) ته‌ژی كرنا جهانێ پێ عه‌داله‌تێ هاتیه زانین كو د پشكا هه‌ده‌فێن حوكمه‌تێ دا ژێ هات خه‌به‌ردان . لێبه‌لێ ل ڤێ ده‌رێ ئه‌مێ ئه‌ڤێ ل سه‌ر وێ حه‌قیقه‌تا هاتی گووتن ڤه زێده بكین كو د حوكمه‌تا قائمێ ئالێ موحهممهد دا (ص) عه‌داله‌ت د هه‌می پشكێن كوومه‌لێ دا ب شكلێ جهرهیانهك جارێ د هه‌می رهیێن كوومه‌لێ دا پێك تێ و قه چ كوومبهستێن هویر و گر نامینن كو عه‌داله‌ت د ناڤ دا نه حاكم بێ و په‌یوه‌ندا فه‌ردان د گه‌ل هه‌ڤ ل سه‌ر وی ئه‌ساسی خیمێ وێ تێ دانین.
ئمام صادق ڤێ ده‌رحه‌قێ دا كه‌ره‌م كریه: صووند ب خودێ كو وێ ئه‌و عه‌داله‌تێ ببێ د مالێن خه‌لكێ دا وه‌ك چه‌وا صهرما و گهرما دچێ د مالان دا.
ده‌ما مال، كو بچووكترین كوومبهستا كوومه‌لێ یه دبێ كوچكا عه‌داله‌تێ و په‌یوه‌ندا فه‌ردێن مالێ عادلانه دبێ ، ئه‌ڤاهه‌ نیشان ددێ كو حوكمه‌تا جهانی و به‌رفره‌ھكه‌رێ عه‌داله‌تێ یا مه‌هده‌وی نه پێ وه‌سیلێن رووژێ و قانوونێ به‌لكی ل سه‌ر ئه‌ساسێ تهربیهتهك قورئانی كو فه‌رمانا ب عه‌داله‌ت و قه‌نجی یێ ددێ .  وێ مرووڤا پهروهرده و تهربیه بكێ و د حال و ههوایهك وها د‌ا، هه‌ركهس ب حوكمێ به‌رپرسیاری یا ئنسانی و ئلاهی یا خوه های ژ حه‌قێ یێن دی دمینێ ( هه‌ر چه‌ند ژ نه‌زه‌ر روتبه و مه‌قام ڤه نه به‌رچاڤ بێ).
د كوومه‌لا مه‌هده‌وی دا كو وه‌عدا وێ هاتیه دایین، عه‌داله‌ت، جه‌ره‌یانه‌ك یا فه‌رهه‌نگێ یا ئهصیله كو پشتیڤانێ وێ ژی قورئانا پیرووز و حوكمه‌ته و تنێ كێمه ك ته‌خه‌للوفێ ژ وێ دكن، ئه‌وژی ئه‌و كه‌سن ئه‌وێن خوه خواز و ل په‌ی مه‌نفیعه‌تا خوه و دویرێ ژ زانینێن قورئانێ و ئه‌هلێ به‌یتێ (س) كو حوكمه‌تا عه‌داله‌ت راگر ب شكله‌ك بڕا به‌راهی یا وا دگرێ و ئزنا روشد و زێده بوون و ره ئاڤێتنێ نادێ وان و مهخصوصا ناهێلێ كو ئه‌و بكه‌ڤن ناڤ حوكمه‌تێ را.
به‌لێ ، ئه‌ڤ عه‌داله‌تا به‌رفره‌ھ و هه‌میانی ده‌ستهاتا حوكمه‌تا مه‌هدی یێ مونته‌زه‌ره (س) و ب ڤی ئاوایی بلندترین هه‌ده‌فا ئنقلابا ئمام مه‌هدی (س) كو ته‌ژی كرنا عه‌داله‌تێ یه د جهانێ دا وێ ب شكله‌ك بێ كێماسی پێك بێ و وێ زولم و سته‌م و حه‌ق كوژی ب هه‌می ئاوا یێن خوه ژ ناڤ كوومێ ده‌ركه‌ڤێ حه‌تا د ناڤ گرێدان و په‌یوه‌ندا ئه‌هلێ مالێ دا ژی نامینێ .
2- روشدا فكرێ، ئه‌خلاقێ و ئێمانێ
د پشكا پێشدا مه گووت كو به‌رفره‌ھ بوونا عه‌داله‌تێ د ناڤ كوومه‌ل و ئجتماعێ دا ب سه‌به‌بێ ته ربیه تا دورستا فه‌ردان و ب ره‌واج كه‌تنا فه‌رهه‌نگا قورئان و عتره‌تێ یه د ناڤ جامعێ دا و د روایه‌تا د‌ا بێ چه‌پ و چویر ژ روشدا فكرێ و ئه‌خلاقێ و ئێمانێ یا خه‌لكێ د وه‌ختێ حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی دا (س) هاتیه ئاخفتن.
ئمام باقر (س) كه‌ره‌م كریه: ده‌ما قائمێ مه رابێ وێ ده‌ستێ خوه ده‌ینێ سه‌ر سهرێ ب نده یێن خودا و ب به‌ره‌كه‌تا وێ وێ عه‌قل و هشێ وا بگهێ كه‌مالێ .
وهه‌می باشێ و سپه‌حیتاهی پشتی كه‌مالا عه‌قلێ ئنسان تێن ده‌ست، چكوعه‌قل یه یام ئێنه رێ ناقده یی یێ ئنسانه كوئه‌گه‌ر ئه‌و ل سه‌روه لاتێ جسم و جان حاكم بێ ، وێ فكر و عه‌مه‌ل ێ ئنسان به‌ره و دورستی پێشڤه بچێ و وێ درێكا عه قدیتێ یا خودا د‌ا و گهانا ب خته وه ری یێ دا بكه ڤێ حه ره ك تێ .
ژ ئمام صادق (س) هات پرسین كو: عه‌قل چ یه؟ كه‌ره‌م كر: عه‌قل ئه‌وه‌ كو خودا پێ وێ تێ عباده ت كرن و پێ وێ بهشت ده‌ستڤه‌ تێ .
به‌لێ ، ئه‌م د كوومه‌لا ئیرو دا دبینین كو د كوومه‌لا بێ ی ئمام و بێ ی حوكمه‌تا وی دا، خوه‌ست و شه‌هوه‌ت سه‌ر عه‌قل كه‌تنه و نه‌فسا بێ هه فسار فه‌رمانده یێ فه‌رد و كووم و حزبا یه و ده‌ستهاتا ڤی حالی پهرچقین و ژ ده‌ست چوونا حوقوقێ مرووڤ و ژ بیر كرنا بهاده‌رێن ئلاهی یه. لێبه‌لێ د كوومه‌لا وه‌عدا وێ هاتی دایین دا و ل بن سیبه‌را حوكمداری یا حوججه تا خودا د‌ا كو عهقلێ كولله، عهقلێ مرووڤ سهرپێش و سوككاندارێ بریار و كار و بارا یه و عهقلێ گهایی كه‌مالێ خێنجی ژ باشی و سپه‌حیتاهی یێ فه‌رمانهك دی نادێ .
3- وهحدهت و ههڤدلی
سهر ئهساسێ گوتنا روایه‌تان، جماعه‌تا كو ل بن حاكمیه‌تا جهانی یا ئمام مههدی دا نه (س) وێ د گه‌ل هه‌ڤ بن و هه‌ڤدلی یا وا ههبێ ، د زه‌مانێ ده‌وله‌تا مه‌هده‌وی دا، جیه‌ك ژ بونا كین و دوژمنی یێ د گه‌ل هه‌ڤ د دلێ بهندهیێن خودا د‌ا تنههن.
ئمام عه‌لی (س) كه‌ره‌م كریه: و لو قد قام قائمنا ... لذهبت اشعناء من قلوب العباد... – ده‌ما قائمێ مه رابێ ... وێ كین ژ دلێ به‌ندان ده‌ركه‌ڤێ .
د وی زه‌مانی دا ئێدی بهانهیهك ژ كین و ركێ را تنههن، چكو زه‌مانێ عه‌داله‌تێ یه و چ حه‌ق ژ كه‌سێ ته‌له‌ف نابن و زه‌مانێ عه‌قلمه‌ندی یێ یه نه به‌ربه‌ره‌كانی یا د گه‌ل عهقلێ و نه ژی زه‌مانێ شه‌هوه‌ت په‌رێسی یێ .  ڤێ گوره‌كێ زهمینه و عه‌رده ك ژ دوژمنی و كینێ را نامینێ و ژ به‌ر ڤێ یێكێ دلێ خه‌لكێ كو پێش هنگێ دا بلاڤ و دوورێ ژ هه‌ڤ بین وێ بێهنا وا ب هه‌ڤ بێ و بهرههڤ ببن و وێ هه‌می بئالیێ برادهری و ئوخوهتا قورئانێ ڤه بچن.  و وێ وه‌ك برایان هه‌ڤدل و دلووڤان ببن ژ ههڤ را.
ئمام صادق (س) ده‌رحه‌ق زه‌مانێ خوه‌ش و گه‌شێ ئمام مه‌هدی دا (س) كه‌ره‌م كریه: [د وی زه‌مانی دا] وێ خودێ هه‌ڤ گرتن و ئولفهتێ د ناڤ دلێن په‌ریشان و ژ هه‌ڤ جدا دا چێكێ .
و ئه‌گه‌ر قودره‌ت و خوهستا خودێ د ناڤ ڤێ مه‌سه‌لێ د‌ا یه، ئێدی نه عهجێبه كو ئه‌ڤ هه‌ڤدلێ و حهژ هه‌ڤ كرن بگهێ جههكێ كو بیر و هزرا وێ د دنیایا ئیروو دا كو جهێ دژاتی و كێشه كێشا مادد‌ی یه تشته‌ك دژواره.
ئمام صادق (س) كه‌ره‌م كریه: ده‌ما قائمێ مه رابێ ، وێ دووستینی یا حه‌قیقی و حهز كرنا واقعی بێ بهیان كرن. كه‌سێ ئه‌هلێ ئحتیاجێ ده‌ستێ خوه دكێ د به‌رێكا برایێ خوه‌یێ ئیمانی دا و قاسێ ئحتیاجیا خوه رادكێ و برادهرێ وی ئه‌وی ژ ڤی كاری پاشدا نادێ .
4- سه‌لامه‌تی یا جسم و جان
موشكله‌ك یا مرووڤێ ئیرو چێبوونا نه‌خوه‌شی یێن گران و بێ عه‌لاجه كو حاصلێ عاملێن موخته‌لفه و یێك ژ وان سه‌به‌بان ژی پنتی بوونا جهێ ژیانێ یه ژ به‌ر بكار برنا سلاح و چهكێن شیمیایی (کیمیایی)، ئهتومی و میكرووبی، یێك ژی په‌یوهند و رابطا نه مهشروعا مرووڤا یه د‌ گه‌ل هه‌ڤ، هه‌ر وها ژ ناڤ برنا بیشی و ئاڤا بهحران هنه‌ك عامل و سه‌به‌بێن دیترن ژ بونا ده‌ركه‌تن و چێبونا نه‌خوه‌شی یێن وه‌ك: گرووتی یێ ، طاعوونێ، شهحتی یێ ، سهكتێ و ب ده‌هان نه‌خوه‌شی یێن دیتر كو دهرمان كرنا پێشكهتێ یا ئیرو ژی نكارێ ئه‌وا عه‌لاج و چاره سهر بكێ . گه‌ره‌كه ڤێجا نه‌خوه‌شی یێن روحی و رهوانی ژی سهر فههرهستا پر درێژا نه‌خوه‌شی یێن جسمی ڤه بێ زێده كرن كو ژیان ژ خه‌لكێ جهانێ را تهحل كریه، ئه‌ڤ ژی ژ به‌ر په‌یوه‌ندێن خه‌له‌تێن حاكمن ل سه‌ر جهانێ.
د ده‌وله‌تا كهریمه یا مه‌هده‌وی دا كو زه‌مانێ به‌رفره‌ھ كرنا عه‌داله‌تێ و حوكمه‌تا قه‌نجی و سپه‌حیتاهی یا یه (جندیتی – بهدهو) و په‌یوهند و گرێدان ل سه‌ر ئه‌ساسێ براتی و به‌رابه‌ری یێ شكل دگرن، نه‌خوه‌شی یێن جسمێ و رهوانی یێن مرووڤ ژ ناڤ دچن و هێزێن به‌دهنی و رحی ب شكله‌ك عه‌جێب قهوێ دبن و بهێز دكه‌ڤن.
ئمام صادق (س) كه‌ره‌م كریه: ده‌ما قائم (س) قیام دكێ )رادبێ)، خودێ نهخوه‌شی یا ژ موئمنا دوور دكێ و سهلامهتی یێ ل وا دزڤرێنێ .
د ده‌وله‌تا وی سه‌روهری دا كو علم و زانین ب شكله‌ك عه‌جێب ل خوه ددێ و پێش دكه‌ڤێ قه چ نه‌خوه‌شی یێن بێ عه‌لاج نامینن و طب و دوختووری زه‌حف پێش دكه‌ڤێ و ب به‌ره‌كه‌تا وجوودا وی (س) گه‌له‌ك نهخوه‌ش ساخ دبن و شفایێ دگرن.
ئمام باقر (س) كه‌ره‌م كریه: حه‌چی كه‌سێ بگهێ قائمێ بنه مالا من، ئه‌گه‌ر نهخوه‌ش بێ وێ ساخ ببێ و ئه‌گه‌ر زه‌عێف بێ، وێ خورت ببێ.
5- خێر و به‌ره‌كه‌تا پر و زه‌حفی
ژ ده‌ستهاتێن گرنگێن حوكمه‌تا قائمێ ئالێ موحهممهد (ص) خێر و به‌ره‌كه‌تا زه‌حفی و بێ سابقه یه، د بهارا ده‌وله‌تا وی دا هه‌می جھ شین و خوه‌ش دبن و كهیف و شاھی سه‌ر وا د‌ا تێ ، ئاسمان دبارێ و عه‌رد شین دبێ و به‌ره‌كه‌تا ئلاهی ته‌ژی و بێ حه‌ساب دبێ .
ئمام صادق (س) كه‌ره‌م كریه:... خودا ژ به‌ر ووجودا وی (ئمام مه‌هدی (س)) به‌ره‌كه‌تا عهسمانا و عه‌ردێ دهه‌ركێنێ ؟ ئاسمان دبارێ و عه‌رد طووڤ و لبا زێده دكێ .
د سیبه‌را حوكمه‌تا ئه‌وی حه‌زره‌تی دا چوولێن بێ گیا نامینن و هه‌می عه‌رد جلكێن ساخی و شاهی یێ دكن به‌ر خوه.
ئه‌ڤ گوهه‌رینا زه‌حفی و به‌رفره‌ھی یا بێ نمونه ژ به‌ر وێ چه‌ندێ یه كو زه‌مانێ مه‌هدی (س) زه‌مانێ كولێلك دانا دارا تهقواتی یێ و پشكڤینا گولێن ئیمانێ یه و خه‌لك ژ هه‌می صنف و كوومان كه‌تنه ل بن تهربیهت و پهروهرده یا ئلاهی دا و په‌یوه‌ندێن خوه ل سه‌ر ئه‌ساسێ بهاده‌رێن خودایی بجی تێنن و خودێ وهعده دایه كو ئه‌ڤی عه‌ردێ پاك ته‌ژی خێر و به‌رهكهت بكێ .
قورئانا پیرووز ڤێ ده‌رحه‌قێ دا دبێژێ : و لو ان اهل القری آمنوا و التقوا لفتحنا علیهم بركات من السماء و الأرض – و ئه گه‌ر خه‌لكێ گوند و باژاران ئیمان بئانیان و ببیان خوه‌یێ تهقوایێ ، موحه‌قهق مه وێ [دهریێن] به‌رهكهتێن عهسمانا و عه‌ردێ ل به‌ر وان ڤهكران.
6 – بن بر بوون و خلاس بوونا فهقیره تی یێ
ده‌ما هه‌می سه‌ركانی یێن عه‌ردێ ژ ئمام مه‌هدی را (س) ئه‌شكه‌ره ببن و به‌ره‌كه‌تێن عه‌سمانا و عه‌ردێ برژن سه‌ر خه‌لكێ وی زه‌مانی وێ مالێ موسلمانا ب عه‌داله‌ت بێ تهقسیم كرن ئێدی جیه‌ك ژ فهقیری و نهداری یێ را نامینێ و به‌شه‌ر د ده‌وله‌تا ئمام مه‌هدی دا ژ هه‌ر و هه‌ر را وێ ژ چه‌نگێ فهقیری و تنه‌هی یێ خلاس ببێ .
د زه‌مانێ وێ دا په‌یوه‌ندا ئقتصادی وێ ل سه‌ر ئه‌ساسێ براده ری و به‌رابه‌ری یێ شكل بگرێ و ئهصلێ مه‌نفیعه‌تخازی یا شه‌خصی وێ جهێ خوه بدێ دلسوزی و خهمخارێ و به‌رابه‌ری یا برادهرێن دینی . و د ڤی حالی دا وێ هه‌می ب چاڤێ ئههلێ یێك مالێ به‌رێ خوه بدن هه‌ڤ و بێهنا هه‌ڤ گرتن وهحدهتێ ل هه‌می جهی تێ سه‌ح كرن.
ئمام باقر (س) كه‌ره‌م كریه: (ئمام مه‌هدی) هه‌ر سال دو جارا دانێ د‌ گه‌ل خه‌لكێ دكێ و هه‌ر مهھ دو جارا خارنا وان (ئحتیاجێ یا وان) ددێ و د ناڤ خه‌لكێ دا ب به‌رابه‌ری عه‌مه‌ل دكێ حه‌تا كو ئێدی موحتاجهك یێ زهكاتێ په‌یدا نابێ.
ژ روایه‌تا ئستفاده دبێ كو بێ ئحتیاجی یا خه‌لكێ ژ به‌ر رووحێ قهناعهتێ و بێ نیاز یا رووحی یه . ب گووتنهك دی، پێشیا وی قاسی دا كو خه‌لك ژ دهرڤهیێ نه‌فسا خوه، خودان مال و سه‌روه‌ت ببن، د ناڤده‌یێ نه‌فسا وان دا رووحێ بێ ئحتیاجی یێ د وان دا په‌یدا دبێ و ب وێ یا خودا ب فهزل و كه‌ره‌ما خوه دایی وان رازی و كهیف خوه‌ش دبن و ڤێجا ئێدی چاڤێ وان نه ل مالێ خه‌لكێ یه.
پێغه‌مبه‌رێ ئسلامێ (ص) ده‌رحه‌ق زه‌مانێ ده‌وله‌تا ئمام مه‌هدی دا وها كه‌ره‌م كریه: خودێ بێ نیازی یێ تێخێ د دلێ عه‌ڤدان دا.
ئه‌ڤاهه‌ د حالهكی دا یه كو پێشیا زوهوورێ دا رووحێ حرص و كولبووتی و زێده خازی یێ عاملێ موئه‌سسر بی د بهربهرهكانی یا خه‌له‌ت و كووم كرنا مال و نهدانا وێ ژ بوونا موحتاجا را.
وه‌لحاصل بێ ئحتیاجی د زه‌مانێ ئمام مه‌هدی دا هه‌م ژ دهرڤه و هه‌م ژ ناڤده ڤه چێدبێ . ژ ئالیهكێ ڤه ئه‌و سه‌روه‌تا زه‌حفی ب عه‌داله‌ت تهقسیم دبێ و ژ ئالیێ دیڤه ژی قهناعهت ژ خه‌لكێ را دبێ ئه‌خلاق.
پێغه‌مبه‌ر (ص) پشتێ كو به‌حسا دانكرنا ئمام مه‌هدی كری و ها گوت یه: و خودێ وێ دلێ ئوممه‌تا موحهممهد (ص) ژ بێ ئحتیاجی یێ ته‌ژی بكێ و عه‌داله‌تا مه‌هده‌وی وێ ئه‌وا هه‌میا ل به‌رخوه بگرێ ، ب ئاوایهك وهرهنگ كو وێ ئه‌مر بكێ گازیكهرهك گازی بكێ كو:
كێ ئحتیاجیا وی ب مال هه‌یه؟ ڤێجا خێنجی یێك مرووڤێ كهس دی ژ ناڤ خه‌لكێ رانابێ . ڤێجا ئمام دبێژتێ : هه‌ره بال خهزنهدار و بێژیێ : مه‌هدی ئه‌مرێ ته دكێ كو تو مال بدی من. ڤێجا خهزنهدار دبێژتێ : جلكێ خوه بێنه، حه‌تا كو جلكێ وی ته‌ژی دكێ ، ڤێجا ده‌ما ئه‌وێ ددێ پشتا خوه، پووشمان دبێ و دبێژێ : چره د ناڤ ئوممه‌تا موحهممهد دا (ص) ئه‌ز ژ هه‌می یان كولبووتر بم... ڤێجا ئه‌وی مالی دزڤرینێ ، لێبه‌لێ ژێ نایێ قه‌بوول كرن و ژێ را تێ گووتن: ئه‌وا مه دایی ئه‌م پاشدا ناگرن. 
7 – حاكمیهتا ئسلامێ و ژ ناڤچوونا كوفرێ
د سێ جیا دا قورئانێ وه‌عده‌ دایه كو وێ خودێ دینێ ئسلامێ جهان گر بكێ :
هو الذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین كله – ئه‌و خودایهكه كو پێغه‌مبه‌رێ خوه پێ هدایه‌ت و دینێ حه‌ق رێكر، د‌ا كو ئه‌ڤی دینی سه‌ر هه‌می دینا بێخێ .
و بێ شوبهه سووزا قورئانێ ژ جهێ خوه ناخالێفێ و موحه‌قهق وێ بێ جھ ، چه‌وا كو قورئان دبێژێ : ان الله لا یخلف المیعاد.  لێبه‌لێ رووناهی یه كو د‌ گه‌ل ڤا هه‌می جهاد و خه‌باتا پێغه‌مبه‌ر (ص) و ئه‌ولیائێن خودێ ، حه‌تا نها ئه‌ڤ قهومینا پیرووز و موبارهك نه قهومی یه.  لێ هه‌می موسلمانا ھێڤی هه‌یه كو ئه‌و رووژ بێ ، ههلبهت ئه‌و ئارزوویهك حه‌ق و بجی یه كو ژ ‌بهیانا مهعصووم (س) هاتیه ده‌ست.
نخوه ل به‌ر سیبه‌را ئه‌وی وه‌لی یێ خودێ ، گازی یا «اشهد ان لا اله الا الله» كو ئالا یا تهوحیدێ یه، و دهنگێ «اشهد أن محمدا رسول الله» كو بێرهقا ئسلامێ یه وێ هه‌می جهی ل به‌ر خوه بگرێ و ئه‌سه‌ره ك ژ شرك و كوفرێ نامینێ .
ئمام باقر (س) د ته‌فسیرا ئایه‌تا : «و قاتلوهم حتی لا تكون فتنه و یكون الدین كله لله...»  كه‌ره‌م كر: تهئویلا ئه‌ڤێ ئایه‌تێ هێجا نههاتیه، ده‌ما قائمێ مه رابێ ، ئه‌و كه‌سێ بگهێ زه‌مانێ وی، وێ تهئویلا ڤێ ئایه‌تێ ببینێ و موحه‌قهق [د وی زه‌مانی دا] دینێ موحهممه‌د‌ (ص) وێ بگیژێ هه‌می وا جهێن شهڤ دگهێتێ ، ب ئاوایه‌كی كو ل سه‌ر عه‌ردێ ئه‌سه‌رهك ژ شركێ نامینێ ، وه‌ك چه‌وا خودێ كه‌ره‌م كرێ [و وه‌عده‌ دایی ].
ئه‌لبه‌ت ئه‌ڤ جهان شموولی یا ئسلامێ ژ به‌ر حه‌قانیهتا ئسلامێ یه كو وێ د زه‌مانێ ئمام مه‌هدی دا (س) پرتر و باشتر ئه‌شكه‌ره ببێ و وێ هه‌میا جهزبێ خوه بكێ ، خێنجی وایێن كهتین عنادێ و حێچ بوویین كو وێ پێ شویرێ عه‌داله‌تا مه‌هده‌وی (س) پێشی ل وان بێ گرتن.
ئاخرین نوكته د ڤێ پشكێ دا ئه‌وه ‌كو ئه‌ڤ تهك باوه ری یا ل به‌رتیرووژا حوكمه‌تا ئمام زه‌مینهیهك موناسبه ژ بونا تهشكیلا حوكمه‌تا واحدا جهانی كو وێ جهان لپهی ئه‌ڤێ تهك باوهری یێ تهسلیمێ یێك قانوون و سیستما حوكمه‌تا تهوحیدی ببێ و ئه‌وێ قهبوول بكێ و پێره ژێ گووره‌كی ئه‌وێ خوه سه‌راست بكێ و گووره‌كی ئه‌ڤێ ئاخفتنێ ئه‌و لازمیا وهحدهتا باوهریێ و كووم بوونا خه‌لكێ ل بن پهرچهما دین دا وێ د زه‌مانێ حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی دا (س) پێك بێ .
8 – ئێمناهی یا گشتی (عوموومی)
د حاكمیه‌تا ئمام مه‌هدی دا (س) كو ده‌ورانا هین بوونا هه‌می باشی یا یه د هه‌می ئالێن ژیانێ دا ئه‌منیهت كو مه‌زنترین نعمه‌تا ئلاهی یه و بلندترین ئارزوویا ئنسانه، تێ ده‌ست . ده‌ما كو خه‌لك ژ یێك باوهرێ وهه‌ده‌فێ په‌یرهوی بكن و د په‌یوه‌ندێن ئجتماعی دا های ژ ئوصوولێن ئه‌خلاقی هه‌بن و عه‌داله‌تهك هه‌می ئالی د ناڤ كوومه‌لێ دا پێك بێ ، بهانهیهك ژ بونا نه ئه‌منی و طرسێ د چ قسمێن ژیانێ دا نامینێ ، د جامعهیهكێ دا كو هه‌ر كه‌س دگهێ حه‌قێ خوه‌ یێ ئلاهی ئنسانی و د گه‌ل زێدهگاڤی و حه‌ق كوژی یێ موقابله بێ كرن – هه‌ر چه‌ند د تهبه‌قا حاكم دا بێ و كێم بێ - ئه‌منیهتا گشتی و كوومی شكل د‌گرێ .
ئمام عه‌لی (س) كه‌ره‌م كریه: ب ده‌ستێ مه وێ زه‌مانێ زهحمهتی یا دهرباز ببێ ... و ده‌ما قائمێ مه رابێ وێ كین ژ دلا دهركه‌ڤن و وێ حهیوانات ژی د گه‌ل هه‌ڤ ببورێنن [ د وی وه ختی دا ئه‌و قاس ئه‌منیهت چێدبێ كو ]،ئه‌گه‌ر ژن د‌ گه‌ل خهمل و زینهتا خوه‌ ژ عراقێ بكهڤێ رێ و حه‌تا شامێ بچێ ... تشته‌ك ب طرس ژێ را نایێ پێش.
ئه‌لبه‌ت ئه‌م كو ڤێ گاڤێ د زه‌مانێ بێ عه‌داله‌تی و حرص و كولبووتی و كین و كینداری یێ دا دژین، تهصهوورا ئه‌وێ ده‌ورانا خوه‌ش ژمهرا گه‌له‌كه زهحمهته، لێبه‌لێ وه‌ك چه‌وا هاتی گووتن ئه‌گه‌ر عامل و سه‌به‌بێن خرابی و پێساتێ یان ژ حالێ رابن ) كو وێ د حاكمیهتا حه‌ق د‌ا رابێ و بێ هلكرن( هنگێ وێ بێ دیتن كو وه‌عدا ئلاهی ژ پێك ئانینا جامعا ئێمن و رحهت، حه تمی و یهقینی یه.
خودایێ موته‌عال د قورئانێ دا كه‌ره‌م كریه: خودێ سووز دایه هنه‌ك ژهه‌وه ‌كو ئیمان ئانینه... كو ب یه‌قین وێ ئه‌وا بكێ خهلیفه [جێگر] د عه‌ردێ دا ... و پشتی طرس و نهرحهتی یێ ئێمن و رحهتی یێ بدێ وان.
9 – به‌رفره‌ھیا علم و زانینێ
د ده‌ورانا حوكمه‌تا حه‌زره‌تێ مه‌هدی دا (س) و ێئه‌سرارێن علمی یێن زه‌حفی ئه‌شكه‌ره ببن و زانینا به‌شه‌ری وێ ب شكلهك پر زێده به‌رفره‌ھ ببێ .
ئمام صادق (س) كه‌ره‌م دكێ : علم و زانین 27 حه‌رفه‌ و هه‌می یا كو پێغهمبه‌ر (ص) ئانیی دو حه‌رفێن وێنه و حهتا نها خه‌لكێ خێنجێ ژ وا دووا ناسیاری تنه‌بیه و ده‌ما قائمێ مه رابێ وێ 25 حه‌رفێن دی ده‌رێنێ و د ناڤ خه‌لكێ دا بلاڤ بكێ و وێ ئه‌وا دو حه‌رفان ژی ده‌ینێ سهر و ل سه‌ر هه‌ڤ 27 حه‌رفان بلاڤ و مونتهشر بكێ .
دیاره كو روشد و به‌ر فره‌ھی یا علمێ د هه‌می زهمینان دا وێ ژ مرووڤ را چێبێ و د گه‌له‌ك روایه‌تا د‌ا هاتیه ئشاره كرن بال ڤێ چه‌ندێ ڤه كو زانینا صهنعهتی د وی زه‌مانی دا د گه‌ل زانینا صهنعهتی یا ڤی زه‌مانی فه‌رقه‌ك زه‌حفی هه‌یه.  هه‌ر وه‌كو صهنعهتێ نها د گه‌ل زه‌مانێن پێشی فه‌رقه‌ك مه‌زن هه‌یه.
ل ڤێده‌رێ ئه‌مێ به‌رێ خوه بدن هنه‌ك روایه‌تان:
ئمام صادق (س) ده‌رحه‌ق چه‌وانی یا په‌یوه‌ند و ئرتباطێ د حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی دا (س) كه‌ره‌م كریه: د زه‌مانێ قائم دا (س) موئمن د شهرقێ عه‌ردێ دا برایێ خوه ل رووژ ئاڤایێ (غه ربێ ) دا دبینێ .
 هه‌ر وها كه‌ره‌م كریه: ده‌ما قائم رابێ ، خودێ هێزا دیتن و گوهلێ بوونا په‌یره‌وێن مه زێده دكێ ب ئاوایه‌كی كو ئه‌و حهزرهت ب ناڤبرا به‌رێده كێ (چار فهرسهخ) د‌ گه‌ل په‌یره‌وێن خوه خه‌به‌ر ددێ و ئه‌و خه‌به‌ردانا وی سه‌ح دكن و ئه‌وی دبینن، د حالهكی دا كو ئه‌و حهزرهت د جی یێ خوهدا یه.
و ده‌رحه‌ق ئاگاهی یا ئمام مه‌هدی (س) ژ حال و وه زعێ خه‌لكێ ب ناڤێ ره‌ئیسێ حوكمه‌تێ و مه‌ركه‌زێ بریار دانێ ، د روایه‌ته‌كی دا هاتیه كو: ئه‌گه‌ر كه‌سهك د مالا خوه دا بئاخڤێ طرسا وی ژ وێ یه كو نه وهبێ دیوارێن مالا وی ئه‌وێ خه‌به‌ردانێ ژێ را ببن.
پێ به‌رچاڤ گرتنا وهسیلێن پێشكه‌تی یێن ئرتباط و په‌یوه‌ند چێكرنێ پێ حهسهان و دهركا ئه‌ڤا روایه‌تا رحهت تر بوو یه، لێبه‌لێ نه كفشه كو گه‌لو وێ هنگێ هه‌ما ئه‌ڤ وهسیلهبن ب شكله‌ك پێشكهتێ تر بكار بێن برن، ئان وێ سیستمهك دی كو پتر ته‌ڤھهڤه وێ بكهڤێ شوونا وه‌سیلێن ئیروو دا.

نظرات

ارسال نظر

* فیلدهای ستاره دار حتما بایستی مقدار داشته باشند.