به‌رنامێن حوكمه‌تێ

به‌رنامێن حوكمه‌تێ

پشتی ناسیاری یا د گه‌ل هه‌ده‌فێن حوكمه‌تێ ، لازمه ئه‌م ده‌رحه‌ق به‌رنامێن حوكمه‌تێ ژ بونا گهانا بو هه‌ده‌فێن هاتین گوتن لێكوولینه‌كی بكین دا د گه‌ل وی قاسی كو مه‌سیرا خه‌بات، د ده‌ورانا خوه‌شا زوهوورێ دا بێ ناس كرن ژ بونا ده‌ورانا پێشیا زوهوورێ داژی رێك ئه‌شكه‌ره ببێ و خهتا وێ بێ كشاندن و ئه‌وێن هێڤیا نهجاتدهرێ مه‌زنێ عاله‌مێ ژی د گه‌ل به‌رنامێن ئمامێ زه‌مان (س) ناس ببن و خوه و كوومه‌لێ ژ بونا پێڤه چوونا وێ رێكێ حازر بكن.
پێ به‌هره گرتنا ژ روایه‌تێن زه‌حفی كو ده‌رحه‌ق ده‌ورانا حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی دانه (س) ئه‌م دكارن ژ سێ به‌رنامێن ئه‌ساسی یێن حوكمه‌تا وی باخڤن كو پێك تێن ژ: به‌رناما فه‌رهه‌نگی و به‌رناما ئجتماعی (كوومه‌لایه‌تێ) و به‌رناما ئقتصادی (ئابووری).
ب به‌یانه‌ك دی، كوومه‌لا به‌شه‌ری كو ژ به‌ر دووركه‌تنا ژ ته‌عالێمێن قورئانی و سیرا پێشكێشێن پاك یێن دینی كه‌تنه د ناڤ پاش كه‌تنا فه‌رهه‌نگی دا، لازمه ل به‌ر تیرووژا ئنقلابهك مه‌زن یا فه‌رهه‌نگی ل قورئان و عتره‌تێ بزڤرن.
 هه‌ر وها لازمیا به‌رنامه‌یه‌ك هه‌می ئالی یا كوومه‌لایه‌تی ژ به‌ر وێ چه‌ندێ یه كو برینێن جوور بجوورێن به‌ده‌نا كوومه‌لێ بێن كهواندن و به‌رنامه‌یه‌ك دورست كو زامنێ حه‌یات و ژیانا واقعی یا كوومه‌لێ یه وهه‌می كه‌سی ژ حه‌ق حو قووقێ وان به‌هره‌مه‌ند دكێ د شوونا رێچكین زالمانه دا كو كوومه‌لێ ب ئالیێ خرابیێ ڤه دبێ و حه‌قێ زه‌عێفا ژ ناڤ دبێ ، بێ ده‌ینان و ئجرا ببێ .
ژ بونا چێكرنا زه‌مینێن پێش كه‌تن و بلند كرنا فه‌رهه‌نگی و كوومه‌لایه‌تی ژی، به‌رناما ئقتصادی لازمه، دا كو پێ وێ ژهه‌می ئمكانێن ماددی ب شكلهك عادلانه ئستفاده بێ كرن. ب به‌یانه‌ك دیتر، به‌رناما ئقتصادی بو وێ چه‌ندێ یه كو ژ نعمه‌تێن طه‌بیعی ئستفاده بێ كرن و ژیانه ك خوه‌ش بوهه‌می طه‌به‌قێن خه‌لكێ و ل هه‌می جهی مومكن ببێ .
ڤێجا دڤێ پشكێ دا پشتی به‌یانه‌ك گشتی ده‌رحه‌ق به‌رنامێن حوكمه‌تا ئمامێ دازدێ دا (س) ئه‌مێ ب شكله‌ك به‌رفره‌ھتر پێ ئستفاده كرنا ژ روایه‌تا ده‌رحه‌ق هه‌ر یێك ژ وا مه‌سه‌لا دا باخڤین .
ئه لف – به‌رناما فه‌رهه‌نگێ
د حوكمه‌تا جهانی یا ئمام مه‌هدی دا _س) وێ هه‌می خه‌باتێن فه‌رهه‌نگی د سه‌متا پێش كه‌تن و بلند كرنا علمی و عه‌مه‌لی دا بن ژ بونا خه‌لكێ و وێ د گه‌ل جه‌هل و نهزانی یێ ب هه‌می شكلێن وێڤه موقابله و به‌ربه‌ره‌كانی بێ كرن.
موهمترین روكنێن جهادا فه‌رهه‌نگی د حوكمه‌تا حه‌ق دا ئهڤن:
1– ساخ كرنا قورئان و سوننه‌تێ
پشتی كو د هه‌می زه‌مانا د‌ا قورئان غه‌ریب و تنێ مایه و د حاشیا ژیانێ دا مایه و هاتیه ژ بیر كرن، د زه‌مانێ حوكمه‌تا ئاخرین حوحجه تا ئلاهی دا وێ زانینێن ژیان دورستكه‌رێن قورئانێ بكه‌ڤن ناڤ هه‌می ئالیێن ژیانا به‌شه‌ررا و سوننه‌ت كو گووتار و كریارێن پێشكارێن دینی نه وێ ل هه‌می جهی بناڤێ باشترین نموونا ژیانا ئنسانی ژێ بێ ئاخفتن و كریارێن هه‌می یان وێ پێ پیڤه‌كا بێ خه‌له‌تا قورئان و عتره‌تێ بێ پیڤان.
ئمام عه‌لی (س) د به‌یانه‌ك قورئانی دا ب ڤی ئاوایی به‌حسا حوكمه‌تا قورئانی یا ئمام مه‌هدی (س) دكێ : د زه‌مانه‌كێ دا كو هه‌وایێ نه‌فسێ حاكمه [ وێ ئمام مه‌هدی ده‌ركه‌ڤێ و] هدایه‌ت و نه‌جاتێ وێ د شوونا هه‌وایێ نه‌فسێ دا ده‌ینێ و د عه‌صر و زه‌مانه‌كێ دا كو بیر و هزرا شه‌خصی پێشیا قورئانێ دا تێ گرتن وێ به‌رێ بیر و هنرر و فكرا بدێ قورئانێ و وێ ئه‌وێ ل سه‌ر جامعه و كوومه‌لێ بكێ حاكم.
د گووتنهك دی دا ئمام عه‌لی (س) ده‌ورانا زڤرینا قورئانێ و حازر بوونا وێ د ناڤ ژیانا به‌شه‌ر دا وها مزگین ددێ : ... تو دبێژی قهی ئه‌ز نها په‌یره‌وێن خوه د مزگه‌فتا كووفایێ دا دبینم كو چادر ڤهدانه و قورئانێ وه‌ك چه‌وا نازل بوویی ژ خه‌لكێ را دبێژن و ئه‌وا هین دكن...
وهین كرن و هین بوونا قورئانێ نوقتا ده‌سپێ بوونێ یه ژ بونا ته‌رویجا فه‌رهه‌نگا قورئانی را و ژ بونا حاكم كرنا قورئانێ و حوكمێن وێ د هه‌می مه‌یدانێن فه‌ردی و ئجتماعی دا.
2– به‌رفره‌ھ بوونا مه‌عریفه‌ت و ئه‌خلاق
قورئانا پیرووز و هین كرنێن ئه‌هلێ به‌یتێ (س) برتر ژ هه‌ر تشتی ژ پێش كه‌تنا ئه‌خلاق و ل خوه زێده كرنا مه‌عنه‌ویهتێ خه‌به‌ردانه، چكو موهمترین سه‌به‌بێ روشد و بلند بوونا مرووڤ بو ئالیێ هه‌ده‌فا بلندا خلقه‌تێ ڤه ئه‌خلاقێ قه‌نج و باشه. پێغه‌مبه‌ر (ص) هه‌ده‌فا پێغه‌مبه‌ری یا خوه ‌كامل كرنا ئه‌خلاقێن هێژایی حه‌ساب دكێ  و قورئان ژی ئه‌وی حه‌زره‌تی باشترین نموونه حه‌ساب دكێ ژ هه‌می مرووڤان را.  لێبهلێ مع الأسف ژ بهر دوور كه‌تنا به‌شه‌ر ژ رێنموونی یێن قورئان و ئه‌هلێ به‌یتێ (س) پا شكه‌تنا ئه‌خلاقی ژهه‌می ئالیاڤه د ناڤ كوومه‌لا به‌شه‌ری دا نهخاصما كوومه‌لا موسلمانا دا ئه‌شكه‌ره بویه و ههما ئه‌ڤ خوههری یا ئه‌خلاقی ژ سه‌به‌بێن موهممه بو وێران كرنا ژیانا فه‌ردی و ئجتماعی یا ئنسانا.
حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی (س) كو حوكمه‌تا خودایی و بهاده‌رێن ئلاهی یه د جهانێ دا وێ جێ بجێ كرنا ئه‌خلاقێن ب قهدر د سهرێ به‌رنامه و پرووژه یێن خوه دا ده‌ینێ .
ئمام باقر (س) كه‌ره‌م كریه: اذا قام قائمنا وضع یده علی رؤوس العباد فجمع به‌ عقولهم و اكمل به اخلاقهم – ده‌ما قائمێ مه رابێ وێ ده‌ستێ خوه ده‌ینێ سه‌ر سهرێ خه‌لكێ و وێ عهقلێ وان كووم بكێ سه‌رهه‌ڤ وئه‌خلاقێ وان بگھێنێ كه‌مالێ .
ژ ڤێ ته‌عبیرا سپه‌حی و كنایا كویر تێ فێهمێ كو ل به‌ر تیرووژا حوكمه‌تا مه‌هدی (س) كو حوكمه‌تا ئه‌خلاق و مه‌عنه‌ویه‌تێ یه وێ عه‌ردهك موناسب ژ كه‌مالا عه‌قلی و ئه‌خلاقی یا به‌شه‌ر ر اچێبێ ، چكو هه‌ر وه‌كو ئه‌خلاقێ پیس و پا شكهتی ژ كێماسی یا عه‌قلێ مرووڤه، كه‌مالا عه‌قل ژی دبێ سه‌به‌بێ چێبوونا ئه‌خلاقێ هێژایی و قه‌نج د ئنسان دا.
ژ ئالیێ دیڤه ژی ڤێجا ئه‌و جهێ ته‌ژی ژ هدایه‌تێن قورئانێ و سوننه‌تێن ئلاهی، مرووڤا ب ئالێی باشیاڤه تاژو، ڤێ گووره‌كێ ژ ناڤده‌ڤه و ژ دهرڤه ڤه هه‌می تشت مرووڤ ب ئالیێ قه‌نجی و سپه‌ح مه سه ل تاهی یا ڤه رادكێشن و ب ڤی ئاوایی یه كو بهاده‌رێن ئلاهی و ئنسانی هه‌می جهێن عاله‌مێ ل به‌رخوه دگرن.
3 – هلپهرینا علمی و زانینێ
یێك ژ به‌رنامێن فه‌رهه‌نگی یا حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی (س) كو ئه‌و بخوه سهركانی یا علمێ و سهرپێشێ هه‌می عالمێن زه‌مانێ خوه‌ یه‌،  هلپهرینا علم و زانینا به‌شه‌ره كو ب شكله‌ك به‌رفره‌ھ و بێ سابقه وێ پێك بێ .
ده‌ما پێغه‌مبه‌ر (ص) مزگینی یا هاتنا ئمام مه‌هدی (س) دایی ، هنگێ بال ئه‌ڤێ مه‌سه‌لێ ڤه ژی ئشاره كریه: ... ئمامێ نههێ ( ژ ئه‌ولادین ئمام حوسهین (س) قائمێ وایه كو خودێ وێ ل سه‌ر ده‌ستێ وی عه‌ردێ هه‌می یێ ژ رووناهی یێ ته‌ژی بكێ پشتی كو ته‌ژی طاریتی بوویی و پشتی ته‌ژی بوونا عه‌ردێ ژ زولمێ وێ ئه‌وێ ته‌ژی عه‌داله‌ت بكێ ، وێ سه‌راسه‌رێ عاله‌مێ ژ علم و زانینێ به‌هره‌مه‌ند بكێ پشتی هنگێ كو ته‌ژی جه‌هل و نهزانین بویی ...
ئه‌ڤ هلپه‌رینا علمی و فكری ژ هه‌می تهبهقێن خه‌لكێ و هه‌می كوومێن جامعێ را یه و دڤێ پشكڤینا علمی دا فه‌رق د ناڤبه‌ینا ژن و مێران د‌ا تنه‌ھن، بهلكێ ژن ژی وێ بگهێن مه‌رته‌به و ده‌ره‌جێن بلندین علم و زانینێ .
ئمام باقر (س) كه‌ره‌م كریه: د زه‌مانێ ئمام مه‌هدی دا وێ حكمه ت (تێگه هشتن) ژ هه‌وهرا بێ دایین، حهتا ب وێ ده‌ره‌جێ كو ژن دمالا خوه دا وێ گوره‌كی (موطابقێ ) كتێبا خودێ و سوننه‌تا پێغه‌مبه‌ر (ص) حوكم بكێ .
ئه‌ڤاهه‌ ژی نیشان ددێ كو ئه‌و ئاگاهیهك هویر و كویر ده‌رحه‌ق ئایه‌تێن قورئانێ و روایه‌تێن ئه‌هلێ به‌یتێ (س) په‌یدا دكن، چكو حوكم دان و قهزاوهت، كارهك دژوار و گرانه.
4 – به‌ربه‌ره‌كانیا د‌ گه‌ل بدعه‌تان
بدعه‌ت د به‌رابه‌رێ «سوننه‌ت» ێ د‌ا یه‌ ب مه‌عنا ئێخستنا تشتێن نو و بیر و هزرێن شه‌خصی د ناڤ دین و دینداری یێ را.
ئمام عه‌لی (س) د‌ بارا ناساندنا ئه‌هلێ بدعێ دا وها كه‌ره‌م كریه: بدعه‌كه‌ر ئه‌و كه‌سن كو د گه‌ل فه‌رمان و ئه‌مرێ خودا و كتێبا وێ و پێغه‌مبه‌رێ وی موخالفه‌تێ دكن و ل سه‌ر ئه‌ساسێ فكر و هه‌وایێ نه‌فسا خوه عه‌مه‌ل دكن، هه‌ر چهند كو زه‌حف بن.
نخوه ڤێ گووره‌كێ بدعه ب مه‌عنا موخالفه‌تا د گه‌ل خودا و كتێبا وی و پێغه‌مبه‌رێ وییه و هه‌ر وها حاكم كرنا ههوایێ نه‌فسێ و عه‌مه‌ل كرنا ل سه‌ر ئه‌ساسێ مه‌یلێن شه‌خصی یه و ئه‌ڤاهه‌ خێنجی وێ یه كو پێ ئلهام گرتنا ژ كتێب و سوننه‌تێ و ل سه‌ر ئه‌ساسێ پیڤه‌كێن ئلاهی لێكوولین و ته‌حلیلهك نوو و تازه بێ ئانین. بدعه‌ت كارهكه كو سوننه‌ت و رێچكا خودێ و پێغه‌مبه‌ر (ص) ژ ناڤ دبێ و قه چ ئافه‌ت ژ دین را وه‌ك ڤێ،‌ نه ژ ناڤبه‌ر و هلوهشاندنكهره.
ئمام عه‌لی (س) كه‌ره‌م كریه: ما هدم الدین مثل البدع - قه چ تشتی وه‌ك بدعان دین هه‌دم نهكریه و هلنهوهشاند‌یه.
و هه‌ما ژ به‌ر ڤێ یه كو گه‌ره‌كه په‌یره‌وێن سوننه‌تێ د موقابلێ بدعه‌كه‌ران دا رابن و په‌ردێ ژ سه‌ر حیلهبازی یا وان هلێنن و رێكا وا یا خه‌له‌ت ژخه‌لكێ را ئه‌شكه‌ره بكن و ب ڤی ئاوایی پێشیێ ژ خه‌له‌ت بوونا خه‌لكێ بگرن.
پێغه‌مبه‌رێ ئه‌كره‌م (ص) كه‌ره‌م كریه: ده‌ما بدعه د ناڤ ئوممه‌تا من دا ئه‌شكه‌ره بوون لازمه كو عالم علم و زانینا خوه ئه‌شكه‌ره بكێ ، حه‌چی كه‌سێ ئه‌وێ نه‌كێ ژ ره‌حمه‌تا خودێ دویر ببێ (غه‌زه‌با خودێ لێ بێ).
مع الأسف گه‌ره‌كه بێ گووتن كو پاش پێغه‌مبه‌ر (ص) و رێكا وی یا رووناهی، چقا بدعه ههبێن ئێخستن ناڤ دین را و گه‌له‌ك خوه‌هری د رێكا دینداری یێ دا ده‌ینان و گه‌له‌ك ل رێ وندا بوون ل به‌ر خه‌لكێ ڤه‌كرن و ب ڤی ئاوایی دیمه‌نێ دین به‌رڤاژی كرن و رویێ نورانی یێ ئوولێ ، پێ په‌رده و حجابێن هه‌وایێ نه‌فسێ نخوماندن و چقاس كو ئمامێن پاك و ل په‌ی وان ژی عالم و زانا خه‌بتین لێبه‌لێ هه‌ر دیسا بدعه‌كه‌ر و سوننه‌ت صووژ مان و د ده‌ورانا غه‌یبه‌تێ دا سه‌ر وان ڤه زێده بوون.
و نها عاله‌م هێڤیێ یه كو خوه‌یێ مه‌كته‌بێ و مونجی یێ به‌شه‌ر و مه‌وعوودێ قورئانێ بێ و ل به‌ر سیبه‌را حوكمه‌تا وێ سوننه‌ت بێن ساخ كرن و بدعه‌ت ژ ناڤ بێن برن. و بێ شك به‌ربه‌ره‌كانی یا د گه‌ل بدعان و خه‌له‌تی یان د سه‌رێ به‌رنامێن ئصلاحی یێن وی دا یه حه‌تا كو زه‌مینێن هدایه‌ت و روشد و بلند بوونا به‌شه‌ر چێبێ و پێك بێ .
ئمام باقر (س) د گووتنه‌كی ده‌رحه‌ق زه‌مانێ ئه‌شكه‌ره بوونا وی حه‌زره‌تی دا كه‌ره‌م كریه: و لا یترك بدعه الا ازالها و لا سنه الا اقامها ... قه چ بدعهیهك نینه ئللا كو وێ ئه‌وێ هلكێ و چ سوننه‌ت نامینن كو ئللا وێ ئه‌وێ بێنێ جی و پێك بێنێ .
ب – به‌رناما ئقتصادی
ژ شاخصێن كوومه‌لا سالم، ئقتصادا سالمه، ئه‌گه‌ر ژ سهركانیێن سه‌روه‌تێ ب دورستی ئستفاده بێ كرن و ئمكانێن تهولید و تهوزیعێ نه د ئختیارا كوومه‌ك تایبه‌ت دا بن، به‌لكی حوكمه‌ت به‌رێ خوه بدێ هه‌می كوومێن خه‌لكێ و ئمكانا به‌هره‌مه‌ند بوونا ژ سه‌روه‌تان بدێ هه‌میان، وێ جامعه و كوومه‌له‌ك دورست ببێ كو ئمكانا پێش كه‌تنا مه‌عنه‌وی ژی د وێ دا زێده ببێ. د قورئانا پیرووز و روایه‌تێن پاكا دا ژی (س) مه‌سه‌لا ئقتصادێ و باش كرنا حالێ ژیان و دهرباز كرنا خه‌لكێ به‌رچاڤ هاتیه گرتن، ڤێ گووره‌كێ د حوكمه‌تا قورئانی یا حه‌زره‌تێ مه‌هدی دا )س) ژ بونا ئقتصادا جهانێ و خه‌لكێ وێ به‌رنامه‌یه‌ك باش هاتیه حازر كرن كو ل سه‌ر ئه‌ساسێ وێ ، ئه‌وهلهن تهولید و زێده كرن و چێكرن وێ سهرههڤه بێ و ژ سه‌رچاڤكێن طه‌بیعی و نعمه‌تێن ئلاهی، باشترین به‌هره بێ وه‌رگرتن و پێره ژی وێ سهروهت و ده‌ستهات ب شكله‌ك عادلانه د ناڤ هه‌می ته‌به‌قێن خه‌لكێ دا بێن بلاڤ كرن.
گه‌له‌ك د جی دا یه كو ئه‌م ب نێرینهك كورت به‌رێ خوه بدین روایه‌تا و ئقتصادا ده‌ورانا حاكمیه‌تا حه‌زره‌تێ مه‌هدی ناس بكین.
1– ئستفاده كرنا ژ سهركانیێن طه‌بیعی
یێك ژ موشكلێن پشكا ئقتصادێ ئستفاده نه كرنا دورست و بجێ یه ژ نعمه‌ت و دایینێن ئلاهی. نه ژ هه‌می قابلیهتا ئاخێ به‌هره تێ گرتن و نه ژی ب دورستی ژ بونا ساخ كرنا عهردێ ژ ئاڤێ ئستفاده دبێ . د زه‌مانێ ئمام مه‌هدی دا (س) و ب به‌ره‌كه‌تا حوكمه‌تا وی یا حه‌ق ، ئاسمان پر دبارێنێ و عه‌رد به‌ره‌كه‌تا خوه ددێ .
ئمام عه‌لی (س) كه‌ره‌م كریه: و لو قد قام قائمنا لأنزلت السماء قطرها و لأخرجت الأرض نباتها... – و ده‌ما قائمێ مه رابێ، وێ ئاسمان بارانا خوه برێژێ و عه‌رد گیایێ خوه ده‌رێنێ ...
د زه‌مانێ حاكمیه‌تا ئاخرین حوججه‌تێ حه‌ق دا وێ عه‌رد هه‌می و ئمكانێن وێ بكهڤێ د ده‌ستێ ئمامێ قه‌نجان دا دا كو سهرمایهیهك عهزێم ژ بونا دارژاندنا خیمێ ئقتصادهك سالم بێ ده‌ست.
ئمام باقر (س) كه‌ره‌م كریه: ... تطوی له الأرض و تظهر له الكنوز... – عه‌رد وێ ل به‌ر وی بێ پێچان ( بچووك ببێ و هه‌ر بێهنه‌كی وێ بچێ عه‌رده‌كی) و وێ هه‌می خه‌زنێن وێ ژێره ڤه‌بن.
2 – تهوزیعا عادلانه یا سهروهتێ
ژ موهمترین سه‌به‌بێن ئقتصا د‌ا نهخوه‌ش د كوومه‌لێن به‌شه‌ری دا به‌رهه‌ڤ بوونا سهروهتێ یه لبال كوومهك مهخصوص. ئله‌ھ ب ڤی ئاوایی بوویه كو فهرد ئان كوومه‌ك كو ژ خوه را - ب هه‌ر ده‌لیله‌كی - سهراتیهك زانینه، ده‌ستێ خوه ئاڤێتنه عنبارێن سهروهتا گشتی (عوموومی) و ئه‌و د رێكا مهنفیعهتێن شه‌خصی ئان به‌ندی دا بكار برنه. وێ ئمام مه‌هدی (س) د گه‌ل ڤا موقابله و به‌ربهرهكانی یێ بكێ و سهروهتا عوموومێ د ئختیارا هه‌می یان دا ده‌ینێ و عه‌داله‌تا ئمام عه‌لی نێشا هه‌می یا بكێ .
ئمام باقر (س) كه‌ره‌م كریه: اذا قام قائم اهل البیت قسم بالسویه و عدل فی الرعیه... – ده‌ما قائمێ بنه‌مالا ئه‌هلێ به‌یتێ رابێ ، وێ (مال و سهروهتێ) مساوی ( وه‌ك هه‌ڤ) تهقسیم بكێ و د ناڤ خه‌لكێ دا عه‌داله‌تێ پێك بێنێ.
د زه‌مانێ وی حه‌زره‌تی دا ئهصلێ موساواتێ و به‌رابه‌ر بوونێ وێ پێك بێ و هه‌می كه‌س وێ ژ حه‌قێ خوه ‌یێ ئنسانی و ئلاهی به‌هرهمهند‌ ببێ .
پێغه‌مبه‌رێ ئهكه‌ره‌م (ص) كه‌ره‌م كریه: ئه‌ز مزگینیا مه‌هدی (س) ددم ههوه كو وێ د ناڤ ئوممه‌تا من دا رابێ ... وێ ئه‌و مال (سهروهتێ) ب دورستی تهقسیم بكێ. كه‌سهكی پرسی: مه‌خسه‌د چیه؟ ئه‌وی (ص) كه‌ره‌م كر: یانی وێ د ناڤ خه‌لكێ دا موساوات و وه‌كهه‌ڤ بوونێ پێك بێنێ.
و ده‌ستهاتا ئه‌ڤێ موساواتێ د ناڤ كوومه‌لێ دا ئه‌وه ‌كو وێ فهقیری و نه‌داری ژ بنیڤه رابێ و وێ فاصله و ڤه‌برا د ناڤ كوومه‌لێ دا ههیی بنبڕ ببێ .
ئمام باقر (س) كه‌ره‌م كریه: ... ئمام مه‌هدی (س) و ێد ناڤ خه‌لكێ دا ب موساوات عه‌مه‌ل بكێ ، ب ئاوایهك وهرهنگ كو ئێدی مرووڤێ موحتاجێ زهكاتێ په‌یدا نابێ و نایێ دیتن.
3 – ئاڤا كرن و عمران
د حوكمه‌تێن به‌شه‌ری دا، قسمهك ژ جیێن ژیانێ ئاڤا دبن كو ب ئاوایه‌كی گرێدان هه‌یه ب حاكم و دور و به‌ری یێن وان و هه‌م فكرێن وانڤه و ئان مرووڤێن گرگره و خوهی قودرهتڤه و كووم و ته‌به‌قێن دیتر یێن خه‌لكێ تێن ژ بیر كرن. لێبه‌لێ د حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی د‌ا كو كار و بارێ تهولید و تهوزیعێ سهراست دبێ هه‌می جھ و وار ژ نعمه‌تان به‌هره‌مه‌ند و ئاڤا دبن.
ئمام باقر (س) د وهصفێ زه‌مانێ ئمام مه‌هدی دا (س) وها دبێژێ: ... فلا یبقی فی الأرض خراب الا عمر... – د عه‌ردێ دا حه‌چی جهێن خرابه ههیین، هه‌می تێن ئاڤا كرن.
ج – به‌رناما ئجتماعی و كوومه‌لایه‌تی
یێك ژ بوعدێن ئصلاح و دورستكرنا جامعا به‌شه‌ری، پێك ئانینا به‌رناما ئجتماعی یه. د حوكمه‌تا عه‌داله‌ت راگرێ مه‌زنێ عاله‌مێ دا، ژ بونا سهراست كرنا كوومه‌لێ هنه‌ك به‌رنامه ل سه‌ر ئه‌ساسێ ته‌علیماتێن قورئانێ و سوننه‌تا ئه‌هلێ به‌یتێ (س) به‌رچاڤ هاتنه گرتن كو پێ بكار برنا وان زه‌مینێن روشد و پێشكه‌تنێ د ژیانێ دا چێ دبن . د جهانه‌كی دا كو د بن حاكمیه‌تا خودایی دا یه باشی ب رهواج دكه‌ڤن و ژ خرابی یان نههی تێ كرن و پێشی ل خرابكاران تێ گرتن و حقووقێ كوومه‌لایه‌تی یێ مرووڤان وه‌ك هه‌ڤ تێ دایین و عه‌داله‌تا كوومه‌لایه‌تی ب مه‌عنا وێ یا حه‌قیقی پێك تێ .
د جی یێ خوه دا یه كو ئه‌م پێ نیڤ نێرینه‌كی به‌رێ خوه بدن روایه‌تا ل ڤێ ده‌رحه‌قێ دا و باشی و سپه‌حیتاهی یان ببینن :
1 – ساخڤه كرنا ئه‌مرێ ب مهعرووف و نههیا ژ مونكهر
د حوكمه‌تا جهانی یا ئمام مه‌هدی دا (س) فهریزا مه‌زنا ئه‌مرێ ب مه‌عرووف و نه‌هیا ژ مونكه‌ر ب شكله‌ك به‌رفره‌ھ پێك تێ ، ئه‌و واجبا كو قورئانا پیرووز ته‌ئكیدێ ل سه‌ر دكێ و ئه‌و ژ تایبه‌تی یێن ئوممه‌تا ئسلامێ كو ئوممه‌تا بژارهیه حه‌ساب كریه.  ئه‌و مه‌سه‌لا كو هه‌می واجبێن ئلاهی ب رێكا وێڤه پێك تێن.  و پاشڤه دانا وێ سه‌به‌بێ ئه‌ساسی یێ ژ ناڤ چوونا باشی یان و زێده بوونا خرابی یان د ناڤ كوومه‌لێدا یه.
و ژ باشترین و سهراترین مه‌رته‌بێن ئه‌مرێ ب مه‌عرووف و نه‌هیا ژ مونكه‌ر ئه‌وه‌ كو ره‌ئیسێ حوكمه‌تێ و كار بده‌ستێن وێ ئه‌مرێ ب مه‌عرووف و نه‌هیا ژ مونكه‌ر بكن.
ئمام باقر (س) كه‌ره‌م كریه: المهدی و أصحابه .... یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنكر – مه‌هدی و یارانێن وی ... ئه‌مرێ ب قه‌نجی یێ دكن و نه‌هیا ژ نهقه‌نجی یێ .
2 – به‌ربهره‌كانی یا د‌ گه‌ل فه‌سادێ و ئه‌خلاقێن ڕزیل
نههیا ژ مونكه‌ر یێك ژ شاخصێن حوكمه‌تا ئلاهی یه و ئهڤ نه تنێ ب زمانه به‌لكی د عه‌مه‌ل و كریارێ د‌ گه‌ل مونكه‌ر و پیساتی یان موقابله تێ كرن، حه‌تا كو جههك ژ فه‌ساد و رهزالهتان را نهمینێ د ناڤ كوومه‌ل و جامعێ دا و ژینگه‌ھ ژ كرێت و پیساتی یان بێ شووشتن.
د دوعا «نودبه» دا كو نالێنا جداهی یا ئمامێ غایبه، هاتیه كو: أین قاطع حبائل الكذب و الإفتراء، أین طامس آثار الزیغ و الأهواء – ل كوویه ئه‌وێ بهنكێن ڤڕ (دهرهو) و بوختانا دبڕێ و ل كوویه ئه‌وێ ئهسهرێن ل رێ وندا بوون و هه‌وا و هه‌وهسێ ژ ناڤ دبێ ؟
3 – پێك ئانینا حهددین ئلاهی
پێشی گرتنا ل موفسد و خرابكارێن كوومه‌لێ شكلێن موخته‌لف (جوور بجور) هه‌نه، د حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی دا (س) ژ ئالیهكی ڤه پێ ئاوایێن فه‌رهه‌نگی و هین كرن و مه‌عریفه‌ت و قهوی كرنا باوهری و ئیمانێ فاسق و خرابكاران دزڤرینن بو ئالیێ دورستی و صهلاحێڤه و ژ ئالیێ دیڤه ژی پێ پێك ئانینا ئحتیاجی یێن مهشروع و مهعقول و پێك ئانینا عه‌داله‌تێ رێكێ ل به‌ر فه‌ساد و خرابیێ دگرن. لێبه‌لێ ئه‌وێن كو د‌ گه‌ل ڤێ هه‌می یێ رێكا زێده گاڤی و بن پی كرنا حوقوقێن خه‌لكێ و حوكمێن ئلاهی ددن به‌ر خوه و پێڤه دچن و چارچووبا قانوونێ قه‌بوول ناكن، د گه‌ل ڤا ب شكله‌ك دژوار مهعهملهت تێ كرن كو پێشی ل خرابكاری یا وا بێ گرتن و دهواما فه‌سادێ د كوومێ دا بسه‌كنێ ، ئه‌و مه‌عه‌مله‌ت ژی ئجرا كرن و پێك ئانینا حودوودێن ئلاهی یه ده‌رحه‌ق فاسدا دا كو حهد و سینوورێ وێ د قانوونا جهزا ئسلامی دا هاتیه بهیان كرن.
د روایه‌تهك درێژ دا ژ پێغه‌مبه‌رێ ئه‌كره‌م (ص) كو ئمام جه‌واد (س) ئه‌و نهقل كریه، د به‌حسا تایبه‌تی یێن ئمام مه‌هدی دا (س) وها هاتیه: وێ ئه‌و حودوودێن ئلاهی ئجرا بكێ.
4 – عه‌داله‌تا د حوكم دانێ دا
پێك ئانینا عه‌داله‌تێ د هه‌می مه‌سه‌لان دا و د ناڤ هه‌می كوومه‌لێ دا ژ موهمترین به‌رنامێن حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی یه (س) و ئه‌وه‌ كو پشتی زولم و سته‌م عاله‌مێ ل به‌ر خوه بگرێ ئه‌و عاله‌مێ ته‌ژی عه‌داله‌ت بكێ. یێك ژ موهمترین پشكا، پێك ئانینا عه‌داله‌تێ یه د حوكم دانێ دا و ئه‌ڤ ئه‌و پشكه یا زێدهترین زولم و حه‌ق كوژی د وێ دا چێدبێ. مال ب نهحه‌قێ هاتنه ڤهگرتن و خوین ب نهحه‌قی هاتنه رژاندن و ئابوورا بێ گونه‌ها كه‌تیه خه‌طه‌رێ د!، د مه‌حكه‌مێن حوكم دانا عاله‌مێ دا پرترین زولم ل موسته‌زعه‌فان هاتیه كرن و حوكمێن د وا مه‌حكه‌ما د‌ا هاتی دایین ل بن تهئسیرا نفووزا مرووڤێن بهیز و حاكمێن زالم دا مال و جانێ فهرد و كوومێن زه‌حفی ب نهحه‌قی ژ ناڤ بریه . قازی یێن دنیا خاز ژی ژ بونا ده‌ستڤه‌ ئانینا مهنفیعهتا مادد‌ی ژ خوه و ئهطرافی یێن خوه را حوكمێن زالمانه یێن زه‌حفی نڤیسینه و ئجرا كرنه، وه‌لحاصل گه‌له‌ك مرووڤێن بێ گونهھ چوونه سه‌ر دارا ئعدامێ و گه‌له‌ك خرابكار ژی ههبوونه كو قانوونا خودا ده‌رحه‌ق وا د‌ا نه‌هاتیه ئجرا كرن.
حاكمیه‌تا عادلانه یا ئمام مه‌هدی (س) خلاسكه‌رێ هه‌می زولم و حه‌ق كوژی یا یه، ئه‌و كو مهزهه‌رێ عه‌داله‌تا خودایی یه، وێ مه‌حكه‌مێن ل سه‌ر ئه‌ساسێ عه‌داله‌تێ ده‌ینێ و وێ قازی یێن صالح و موجری یێن هویربین و ژ خودێ طرس ل سه‌ر وان ده‌ینێ دا كو ل چ دهرێن عاله‌مێ زولم قه ل چ كه سی نهیێ كرن.
ئمام رضا (س) د روایه‌تهك درێژ دا د وهصفێ ئمام مه‌هدی دا (س) و ده‌ورانا زێرینا ئه‌شكه‌ره بوونا وی دا كه‌ره‌م كریه: فاذا اخرج اشرقت الأرض بنور ربها و وضع میزان العدل بین الناس فلا یظلم احد احدا – ده‌ما ئه‌و رابێ ، وێ عه‌رد ب نوورا خودا رووناهی ببێ و وێ ئه‌و تهرازویا عه‌داله‌تێ د ناڤ خه‌لكێ دا ده‌ینێ ڤێجا ئێدی كهس زولمێ ل كه‌سی ناكێ .
ژ ڤێ روایه‌تێ ئستفاده دبێ كو عه‌داله‌تا د حوكم دانێ دا ئه‌و قاس هویر و ده‌قیقه كو رێكێ ل به‌ر زالم و مهنفیعهت خازان دگرێ و ژ تكرارا زولم و سته‌مێ و ژ عادی بوونا زێده گاڤی كرنا د حه‌قێ خه‌لكێ دا پێشی تێ گرتن.

نظرات

ارسال نظر

* فیلدهای ستاره دار حتما بایستی مقدار داشته باشند.