حاكمیه‌تا عه‌داله‌تێ

حاكمیه‌تا عه‌داله‌تێ

مقالات مرتبط

به‌لێ پشتی به‌ربه‌ره‌كانیه‌ك به‌رفره‌ھ د گه‌ل فه‌ساد و خرابی یێ دوور دگهێ حاكمیه‌تا عه‌داله‌تێ و عه‌داله‌ت وێ ل سه‌ر كورسی یێ حوكمه‌تێ روونھێ دا كو هه‌می كه‌سی و هه‌می تشتی د جی یێ وێ د‌ا دهینێ و حهقێ ههرتشتی ل سه‌ر ئهساسێ حه‌ق و عه‌داله‌تێ بدێ وه‌لحاصل وێ خه‌لكێ جهانێ حوكمه‌ته‌كی ببینن كو سه‌راسه‌ر حه‌ق و عه‌داله‌ته‌. و كێمترین زولم و ستهم ل كه‌سی نایێكرن حوكمه‌ته‌ك كو مه‌زهه‌رێ صفاتێ جهمالێ خودایێ عاله‌مێ یه و د ناڤ وێ دا مرووڤ دگهێ هه‌می خوه‌ست و ئارمانجیێ خوه‌ یێن هاتین ژ بیر كرن.
ئه‌مێ د ڤێ ڤه‌برێ دا ل سه‌ر چار مه‌سه‌لا باخڤین
1 - هه‌ده‌فێن حوكمه‌تا جهانی یا حه‌زره‌تێ مه‌هدی (س)
2 - به‌رنامه و پروژێن حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی (س) د كارێن موخته‌لف دا.
3 - ده‌ستهاتێن حوكمه‌تا ئلاهی یا به‌رفره‌ھكه‌رێ عه‌داله‌تێ.
4 - تایبه‌تی یێن حوكمه‌تێ.
هه‌ده‌فێن حوكمه‌تێ
چكو هه‌ده‌فا خلقه‌تا ڤێ عاله‌ما مه‌زن كه‌مال و نێزیكی یا پترا ئنسانه بو سه‌ركانی یا
كه‌مالاتا یانێ نێزیك بوونه بال حه‌ق ته‌عالا ڤه و ژ بوونا گهانا ئه‌ڤێ هه‌ده‌فا
مه‌زن گه‌ره‌كه وه‌سائل و ئاله‌ت هه‌بن حوكمه‌تا جهانی یا ئمامێ زه‌مان س
 ل په‌ی وێ چهندێ یه كو وه‌سیلێن نێزیك بوونا بال خودێڤه‌ به‌رده‌ست بكێ و مانعان
ژ سه‌ر ڤێ رێكێ راكێ.
ئه‌لبه‌ت مرووڤ ژ دو قسمێ جان و جسم پێك هاتیه و ئحتیاجیێ وی ژی ل سه‌ر دو قسمێن مادد‌ی و مهعنهوی تێن تهقسیم كرن ڤێ گوره‌كێ لازمه ژ بونا گهانا كه‌مالێ ژ ههردو ئالیا ڤه بزاڤ و حه‌ره‌ره‌كه‌ت ب حه‌ساب و كتاب پێك بێ و عه‌داله‌ت ژی كو ده‌ستڤههاتێ حوكمه‌تا ئلاهی یه سهلامهتێ و پێش ئێخستنا ئنسان د رێكا مادد‌ی و مه‌عنهوی دا پێڤه تێ ڤێ گووره كێ هه‌ده‌فێن حوكمه‌تا ئمامێ دازدێ د دو محوه ران دا ژێ تێ ئاخفتن یانێ روشدا مه‌عنه‌وی و ئجرائا عه‌داله‌تێ و به‌رفره‌ھ كرنا وێ.
روشدا مه‌عنه‌وی
ژ بوونا وێ چهندێ كو ئهم ب قێمهتێ ڤا هه‌ده‌فێن بلندین ژوورێ بحهسن لازمه كو ب كورتی ئه‌م به‌رێ خوه بدن ژیانا به‌شه‌ر د درێژاھی یا حاكمیه‌تا طاغووتا دا.
 ئنسانێ دووركهتێ ژ حاكمیه‌تا حوحجهتێ ئلاهی د درێژیا ژیانا خوه دا چقا بھا دایه مهعنهویهتێ؟ گه‌لو ما نه ئه‌ڤه كو به‌شه‌رێ رێ وندا كری ئله‌ھ د رێكا پاشكه‌تنا مهعنهویهتێدا گاڤا خوه ئاڤێتیه و د گه‌ل په‌ی كه‌تنا ڤیانێن نه‌فسانی و وهسوهسێن شهیطانی یێك و یێك سپهچێتاهی و باشی یێن خوه ژ بیر كرنه و ب ده‌ستێ خوه، ئهو د گوورستانا شه‌هوه‌تا دا دهفن كرنه ؟! پاكی و عففهتێ ، صهداقهت و دورستكاری یێ ، ته عاون و ئارێكاریێ ، لێبوورین و فداكاری یێ ، ئحسان و قه‌نجكاری یێ جهێ خوه گوههراندی یه پێ هه‌وایێ نه‌فسێ و په‌ی كه‌تنا شه‌هوه‌تێ ، دهرهو و حیلهبازی یێ ، خوه خازی و خوه سه‌ر ئێخستنێ ، خیانه ت و جنایهت و زێده خازی یێ ، و د یێك كهلمێ دا مهعنهویهت د ژیانا به‌شه‌ر دا نه‌فه‌سێن خوه‌یێن ئاخر دكشێنێ و د گه‌له‌ك جیا د‌ا و ژ بونا گه‌له‌ك كه‌سان ئه‌سه‌رهك ژ وێ نهمایه!
حوكمه‌تا ئاخرین زهخێرا ئلاهی د سه‌متا ساخڤه كرنا ئه‌ڤێ پشكێ ژ ژیانا مرووڤ دا حه‌ره‌كه‌ت دكێ و ژ بوونا دانا رح و جان بو ڤێ به‌ده‌نا مری خهباتێ دكێ ! حه‌تا كو طاما شیرینا ژیانا حه‌قیقی بدێ ئه‌ڤێ ئسانێ كو سهجدهگهها مه‌لائیكهتا یه و بێنێ بیرا هه‌مییان كو ژ ئه‌ولڤه قرار هاتبی دایین كو گه‌ره‌كه ئهوا د ژیانهك وها د‌ا ببران سهری و نهفهس بكشاندان و بێهنا خوهشا باشیان بدا بهر بێهنا وان.
یا ایها الذین آمنوا استجیبوا لله و للرسول اذا دعاكم لما یحییكم... – ئه‌ی كووما باوه‌رداران، ده‌ما خودێ و پێغه‌مبه‌ر هه‌وه گازی دكن بال وێڤه ئه‌وا هه‌وه ساخ دكێ ، جه‌وابا وان بدن و گووتنا وان قه‌بوول بكن.
ڤێ گووره‌كێ حهیاتا مه‌عنه‌وی كو جدا كه‌رێ به‌نی ئاده‌مه ژ حه‌یوانان، پشكا مه‌زن تر و ئه‌صلی یێ وجوودا مرووڤه، چكو مرووڤ پێ به‌هره‌مه‌ندی یا ژ ڤێ پشكێ یه كو ژێ را تێ گووتن «مرووڤ» و ئه‌ڤ ژیانه كو ئه‌وی دگهینێ خودایێ ژیاندهر و ئهوی دگهینێ مه‌رته‌با قوربا ئلاهی.
ل سه‌ر ڤی ئه‌ساسی د زه‌مانێ حاكمیه‌تا وهلی یێ خودێ دا، ئه‌ڤ قسم ژ وجوودا مرووڤ سه‌رهه‌ڤه تێ و بهاده‌رێن ئنسان ژ هه‌می ئالیاڤه لخوه زێده دكن و طهر و تازه دبن. صهفا و صهمیمیهت وهفاداری و فداكاری و راستی و دورستی و تشتێن ژێ را تێ گووتن باش، ل هه‌می جهی بلاڤ دبن. ئه‌لبه‌ت گهانا ئه‌ڤێ هه‌ده‌فا مه‌زن و نوقتا رووناهی ئحتیاج هه‌یه ب پرووژه و به‌رنامه‌یه‌ك هوێر و ده‌قیق كو د پشكین هێژ بێن دا ئه‌مێ ژێ باخڤین .
بهرفره‌ھ كرنا عه‌داله‌تێ
مهزنترین برێنا جامعا به‌شه‌ری د درێژیا تارێخ و زه‌مانێن بووریی دا ئه‌و زولم و ستهم بوویه كو د ناڤ كومهلا ئنسانی دا هه‌بوو یه. به‌شه‌ر هه‌ر و هه‌ر ژ گهانا حه‌ق حوقووقێ خوه د مه‌یدانێن موخته‌لف دا مهحرووم مایه و قه‌ت مهواهب و نعمهتێن مادد‌ی و مه‌عنه‌وی ب شكلهك عادلانه د‌ ناڤ مرووڤا د‌ا نه هاتنه پشك كرن. ئله‌ھ د كێله‌كا زكێن ته‌ژی خارن دا كوومه‌ك برسی (برچێ) مانه و هه‌ر و هه‌ر د نێزیكی یا قه‌سرێن بلند دا و خانیێن چه‌ند ههزار متری دا هنهك ل طه‌نشتا جاددا و ل سه‌ر كه‌ڤرێن ل كێله‌كا رێ دا رازانه، قودره‌تێن زێر و زوورێ خهلكێ زهعێف و بێچاره بنده‌ست كرنه و نژادا سپی قامچی ل سه‌ر سه‌رێ نژادا رهش – ب جورم و سووچا ره‌ش بوونێ - هه ژاندی یه، وه‌لحاصل ئله‌ھ ل هه‌می جهی حه‌قێ زهعێف و بێچاران هاتیه بن پێ كرن ژ بوونا ههوایێ نه‌فسێ و خوه‌ست و ڤیانێن زوور داران و ئله‌ھ مرووڤ د ئارزویا په‌یدا كرن و گههانا عه‌داله‌ت و موساواتێ دا بویه و به‌رهێڤی بوو یه كو كولێلكا عه‌داله‌تێ بشكڤێ .
خلاسهكا ئه‌ڤێ به‌رهێڤی بوون و ئنتظارێ ، دهورانا خوهشا حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی یه (س) ئه‌و ب ناڤێ مه‌زن ترین ره‌ھبه‌رێ عادل و پێشكارێ خودان عه‌داله‌‌ت ل په‌ی ئجرا كرنا عه‌داله‌تێ یه د ناڤ هه‌می عاله‌مێ دا و ده‌رحه‌ق هه‌می ئالیێن ژیانێ دا. ئه‌ڤ حه‌قێقه‌تا شیرین د گه‌له‌ك روایه‌تا د‌ا مزگینی یا وێ هاتیه دایین.
ئمام حوسهین (س) كه‌ره‌م كریه: ئه‌گه‌ر ژ دنیایێ ژ رووژه كی پێڤه نهما بێ ، وێ خودێ ئه‌وێ رووژێ درێژ بكێ حهتا كو زه‌لامه‌ك ژ ئه‌ولادین من رابێ و عه‌ردێ ته‌ژی عه‌داله‌ت بكێ پشتی كو ته‌ژی زولم و ستهم بوویی ، من ئه‌ڤ ب ڤی ئاوایی ژ پێغه‌مبه‌ر (ص) سه‌ح كریه.
مه ب دههان روایه‌تێن دی هه‌نه ‌كو ژ عه‌داله‌تا جهانی و بن بریا زولم و سته‌مێ ل به‌ر سیبه‌را حوكمه‌تا ئمام مه‌هدی (س) دئاخڤن. خوه‌شه كو ئه‌م ڤێ ژی بزانن كو عه‌داله‌ت ژ رووناهی ترین تایبه‌تی یێن ئمام مه‌هدی یه (س)، حه‌تا كو د هنه‌ك دعایا د‌ا ئه‌ڤ له‌قه‌ب ژ وی را هاتیه دایین:
اللهم و صل علی ولی امرك القائم المؤمل و العدل المنتظر – ئه‌ی خودا، صه‌له‌واتا بده سه‌ر وه‌لی یێ ئه‌مرێ خوه، ئه‌وێ به‌رهێڤی ژ قیاما وی هه‌یی و ئه‌و عه‌داله‌تێ كو هه‌می هێڤیا وێ.
بهلێ ، عه‌داله‌ت ل سه‌رلهوحا شوورشا وی د‌ا یه‌، چكو عه‌داله‌ت زه‌مینه چێكه‌رێ ژیانا حه‌قیقی یه د هه‌می ئالیێن ژیانا فه‌ردی و ئجتماعی دا و عه‌رد و ئه‌هلێ وێ بێ ی عه‌داله‌ت مری یێن بێ رح و جانن كو ساخ تێن حه‌سابێ .
ئمام كازم (س) د ته‌فسیرا ئایه‌تا : « اعلموا ان الله یحیی الأرض بعد موتها»  كه‌ره‌م كریه: مه‌خسه‌د نه ئه‌ڤه كو عه‌ردێ پێ بارانێ ساخ دكێ ، به‌لكی خودێ وێ هنه‌ك زه‌لاما  راكێ كو وێ عه‌داله‌تێ ساخ بكن، ڤێجا ژ به‌ر جان گرتنا عه‌داله‌تێ (د ناڤ كوومه‌لێ دا) عه‌رد ساخ دبێ ...
و ته‌عبیرا «ساخ بوونا عه‌ردێ » ئشاره یه بال عه‌داله‌تا مه‌هده‌وی ڤه كو عه‌داله‌تهكه به‌رفره‌ھ و هه‌می جهی ل به‌ر خوه دگرێ، نه عه‌داله‌تهكه كو هنه‌ك جها تنێ ل به‌ر خوه بگرێ و ژ هنه‌ك كهسا ره بێ .

نظرات

ارسال نظر

* فیلدهای ستاره دار حتما بایستی مقدار داشته باشند.