Qərb qloballaşdırma əsaslarının tənqidi

Qərb qloballaşdırma əsaslarının tənqidi

Ä°slamda mövcud olan MÉ™hdÉ™viyyÉ™t konsepsiyası ilÉ™ uzlaÅŸmayan qÉ™rb tÉ™fÉ™kkürünün É™sasları aÅŸağıdakılardan ibarÉ™tdir :
1- Humanizm (Personalizm)

QÉ™rb mÉ™dÉ™niyyÉ™tinin teori vÉ™ É™sası humanizm É™sasında qurulub. Bir halda ki, Ä°slamda qeyd olunan MÉ™hdÉ™viyyÉ™t mövzusu kainatın yaradıcısı,Uca Tanrıya É™saslanaraq, qurulacaq. Ä°nsanmÉ™darlıq bu demÉ™kdir ki, insan tÉ™biÉ™tin bir hissÉ™sidir vÉ™ buna görÉ™ var olduqdan sonra davamlı ÅŸÉ™kildÉ™ bu mÉ™safÉ™ni seyr etmiÅŸdir. Bildiyimiz kimi bu nÉ™zÉ™riyyÉ™ Darvinin tÉ™biÉ™t barÉ™sindÉ™ki, nÉ™zÉ™riyyÉ™sinin tÉ™siri altındadır. BÉ™lkÉ™ ondan da daha artıq irÉ™lilÉ™yÉ™rÉ™k, deyir: “HÉ™r bir ÅŸey hÉ™tta fÉ™lsÉ™fÉ™ vÉ™ din dÉ™yiÅŸmÉ™ qanununa tabedir.” Göründüyü kimi bu tÉ™fÉ™kkür tÉ™rzi aydın formada insan vÉ™ tÉ™biÉ™tin Ulu Tanrı tÉ™rÉ™findÉ™n yaradılmasını inkar edir. Qeyd olunan insanpÉ™rvÉ™rlik ideyası hÉ™r cür mÉ™nÉ™vi dÉ™yÉ™rlÉ™rdÉ™n uzaqdır. HÉ™r ÅŸeyÉ™ yalnız Maddi yanaşır. TÉ™biidir ki, bu É™saslandırma Ä°slam dinindÉ™ki düÅŸüncÉ™ formu ilÉ™ qnosoloji cÉ™hÉ™tdÉ™n uzlaÅŸmayacaq. Çünki, Ä°slam insan vÉ™ tÉ™biÉ™ti Allahın mÉ™xluqu sayır. Buna görÉ™ insan vÉ™ tÉ™biÉ™tin yaradıcısı insan vÉ™ tÉ™biÉ™ti hÉ™r tÉ™rÉ™fli É™hatÉ™ etdiyinÉ™ görÉ™, insanın yer üzündÉ™ saÄŸlam yaÅŸaması üçün bir sıra qayda qanunlar vÉ™ göstÉ™riÅŸlÉ™r vermiÅŸdir. DemÉ™li HÉ™zrÉ™ti MÉ™hdi(É™ c)in beynÉ™lmilÉ™l hökumÉ™ti Ä°lahi dÉ™yÉ™rlÉ™r É™sasında qurulacaq. Ancaq bu hökumÉ™tdir ki, bəşərin maddi problemlÉ™rinÉ™ vÉ™ mÉ™nÉ™vi dÉ™yÉ™rlÉ™rinÉ™ hÉ™r tÉ™rÉ™fli yanaÅŸaraq onları hÉ™ll edÉ™cÉ™k.
2- Sekularizm (siyasi və ictimai həyatdan dinin təcrid olunması)

QÉ™rb alimlÉ™ri dinin dünyÉ™vi vÉ™ ictimai hÉ™yatdan tÉ™crid olunmasına tÉ™kid edirlÉ™r. Bir halda ki, MÉ™hdi(É™ c) in hakimiyyÉ™ti idarÉ™çilik ilÉ™ dinin birliyinÉ™ É™saslanır. Ä°slamın qayda qanunları fÉ™rdi yaÅŸayış hÉ™yatından É™lavÉ™ bəşərin dünya miqyaslı ictimai vÉ™ siyasi yaÅŸayışını da É™hatÉ™ edir. Aydındır ki, qÉ™rbin irÉ™li sürdüyü qloballaÅŸma MÉ™hdÉ™viyyÉ™t nÉ™zÉ™riyyÉ™si ilÉ™ uzlaÅŸmayacaq. Ä°slam mÉ™dÉ™niyyÉ™tindÉ™ din siyasÉ™tin özüdür. MÉ™hz buna görÉ™ dÉ™ onları ayırmaq mümkün deyil. Tarix boyu Ä°lahi peyÄŸÉ™mbÉ™r vÉ™ övliyalar bəşərin mÉ™nÉ™viyyatını vÉ™ daxili dÉ™yÉ™rlÉ™rini islah etmÉ™kdÉ™n É™lavÉ™ ictimai islahat, zülmü aradan qaldırmaq vÉ™ É™dalÉ™t kimi dÉ™yÉ™rlÉ™ri dÉ™ icra etmÉ™yÉ™ mÉ™mur idilÉ™r. Dini siyasÉ™tdÉ™n ayırmaq bəşəri müxtÉ™lif ÅŸÉ™killi giriftarçılıq vÉ™ boÅŸluq ilÉ™ üzbÉ™üz edib. Amma HÉ™zrÉ™ti MÉ™hdi(É™ c)in beynÉ™lxalq dövlÉ™ti dini hökumÉ™tÉ™ É™saslanaraq, Uca Tanrının hökmlÉ™rini icra edÉ™cÉ™k.
3- Liberalism (Qeyd bəndsiz azadlıq)

Liberalizm hazırkı qÉ™rbin qeyd bÉ™ndsiz azadlığını insana bağışlayıb. Buna É™sasÉ™n dinin, dövlÉ™tin vÉ™ sair qüvvÉ™lÉ™rin qanun çÉ™rçivÉ™sindÉ™ hÉ™r hansısa bir azadlığı insandan almaÄŸa haqqı yoxdur. HÉ™r bir ÅŸÉ™xs sÉ™rbÉ™st azadlıqla öz istÉ™klÉ™rini hÉ™ll edÉ™ bilÉ™r. Bu nÉ™zÉ™riyyÉ™ fÉ™rdi vÉ™ ictimai hÉ™yatda din vÉ™ dövlÉ™tin az rol oynaması ilÉ™ nÉ™ticÉ™lÉ™nir. HÉ™mçinin müxtÉ™lif tÉ™bÉ™qÉ™lÉ™rin arasında boÅŸluqların geniÅŸlÉ™nmÉ™sinÉ™ kömÉ™k edir. Qeyd olunan mövzu MÉ™hdÉ™viyyÉ™t proqramı ilÉ™ dÉ™ uzlaÅŸmayan bir cÉ™rÉ™yandır. MÉ™hdÉ™viyyÉ™t nÉ™zÉ™riyyÉ™si bəşəriyyÉ™ti hÉ™qiqi sÉ™adÉ™t, mÉ™nÉ™viyyat vÉ™ fÉ™zilÉ™tÉ™ dÉ™vÉ™t edir. Ä°nsanın azadlığını mÉ™nÉ™vi dÉ™yÉ™rlÉ™r vÉ™ fÉ™zilÉ™tlÉ™r çÉ™rçivÉ™sindÉ™ formulÉ™ edir. MÉ™hdÉ™viyyÉ™t ideyası hÉ™qiqÉ™tdÉ™ insan azadlığı ilÉ™ ziddiyyÉ™tlÉ™nmir. Çünki Tanrı insanı azad vÉ™ ixtiyarlı mövcud xÉ™lq etmiÅŸdir. ƏlbÉ™ttÉ™ MÉ™hdÉ™viyyÉ™t ideologiyasına görÉ™ insanın azadlığı bu mÉ™naya deyildir ki, istÉ™diyi hÉ™r iÅŸi edÉ™ bilÉ™r. Bu É™xlaqi çÉ™rçivÉ™dÉ™ olmalıdır. MÉ™sÉ™lÉ™n, digÉ™rlÉ™rinin azadlığına xÉ™lÉ™l gÉ™tirÉ™ bilmÉ™z vÉ™ ya bir sıra insanların mÉ™hv etmÉ™yi planlaÅŸdıra bilmÉ™z. Ä°nsan azadlığı bu mÉ™nayadır ki, insan özünü Allahdan baÅŸqa heç bir ÅŸÉ™xsin önündÉ™ qul deyil vÉ™ özünü nÉ™fsin çirkinliklÉ™rindÉ™n, mÉ™qampÉ™rÉ™stlikdÉ™n vÉ™ sairdÉ™n azad etmÉ™lidir. MÉ™hz buna rəğmÉ™n hÉ™r ÅŸÉ™xs hÉ™yatda azad vÉ™ ixtiyarlı ÅŸÉ™kildÉ™ düzgün yolu seçib, ona É™sasÉ™n irÉ™li gedÉ™ bilÉ™r. Amma qÉ™rbin liberalizm cÉ™rÉ™yanı bu mÉ™naya olan azadlığı mÉ™qbul hesab etmir. Ancaq mÉ™suliyyÉ™tsiz vÉ™ Qeyd bÉ™ndsiz azadlığa inanır. Halbuki, azadlığı bu mÉ™naya qÉ™bul etmÉ™k digÉ™r insanların azadlıqlarını mÉ™hdudlaÅŸdırmaqdan É™lavÉ™ onlara zülm etmÉ™k kimi özünü tÉ™zahür edir. DemÉ™li qÉ™rbin qloballaÅŸmasının É™saslarından hesab edilÉ™n liberalizm Ä°slamdakı MÉ™hdÉ™viyyÉ™t reallığı ilÉ™ uyÄŸun gÉ™lmir.
4- Empirizm vÉ™ sensualizm

QÉ™rb tÉ™fÉ™kkürünün É™saslarından biri dÉ™ hiss vÉ™ tÉ™crübÉ™yÉ™ varmaqdır. Empirizm vÉ™ sensualizm bu É™qidÉ™dÉ™dir ki, hÉ™r ÅŸey yalnız hiss vÉ™ tÉ™crübÉ™ metodu ilÉ™ isbat olunduÄŸu tÉ™qdirdÉ™ hÉ™qiqi vÉ™ elmi olur. BaÅŸqa sözlÉ™ desÉ™k qÉ™rb düÅŸüncÉ™ tÉ™rzi mÉ™hz É™ql vÉ™ tÉ™crübÉ™ É™sasında qurulub. Lakin MÉ™hdÉ™viyyÉ™t ideyası zÉ™kadan É™lavÉ™ vÉ™hy vÉ™ Ä°lahi maarifÉ™ dÉ™ É™saslanır. TÉ™biidir ki, qÉ™rb filosofları varlığa yalnız maddi aspektdÉ™n yanaÅŸdıqlarına görÉ™ metafiziki, maddi varlıqların arxasındakı mövcudları inkar edirlÉ™r. Bu cÉ™hÉ™tdÉ™n dÉ™ qÉ™rbin irÉ™li sürdüyü qloballaÅŸdırma MÉ™hdÉ™viyyÉ™t ideyası ilÉ™ uzlaÅŸmır. ÜstÉ™lik qÉ™rb qloballaÅŸdırması qeyri qÉ™rb dövlÉ™tlÉ™rini istemar vÉ™ istismar emÉ™klÉ™ nÉ™ticÉ™lÉ™nib. Onların inkÅŸaf etmiÅŸ texnologiyalara tÉ™sÉ™llütü onların tÉ™kÉ™bbür vÉ™ eqoistliklÉ™rinÉ™ sÉ™bÉ™b olur. MÉ™hz buna görÉ™ dÉ™ öz liderlik iddialarını beynÉ™lxalq alÉ™mÉ™ elan edirlÉ™r. QÉ™rb hegemonluÄŸu bütün alÉ™mi tutur. Bir haldaki Ä°slamda irÉ™li sürülÉ™n MÉ™hdÉ™viyyÉ™t versiyası bütün el, oba, qÉ™bilÉ™, ÅŸÉ™hÉ™r vÉ™ dövlÉ™tlÉ™rdÉ™ É™dalÉ™tin geniÅŸlÉ™nmÉ™sinÉ™ tÉ™kid edir. MÉ™hdÉ™viyyÉ™t mÉ™dÉ™niyyÉ™tindÉ™ insanlar qÉ™rb, ÅŸÉ™rq, ÅŸimal vÉ™ cÉ™nubda yaÅŸamaqlarından asılı olmayaraq eyni hüquqa malikdirlÉ™r. Onların hamısı Allahın bÉ™ndÉ™lÉ™ridir. Şərq vÉ™ qÉ™rb, rÉ™ng vÉ™ milliyyÉ™t bəşər arasında üstünlüyÉ™ sÉ™bÉ™b olmamalıdır. HabelÉ™ É™gÉ™r qloballaÅŸma dünyada kapitalist dövlÉ™tlÉ™rinin hegemonluÄŸuna sÉ™bÉ™b olarsa yenÉ™ dÉ™ MÉ™hdÉ™viyyÉ™t armanı ilÉ™ uzlaÅŸmayacaq. Çünki, qÉ™rb kapitalizmi ancaq daha çox mÉ™nfəət É™ldÉ™ etmÉ™yÉ™ É™saslanır. Buda bəşəriyyÉ™tÉ™ zülm etmÉ™yÉ™ sÉ™bÉ™b olur. MÉ™nfəət vÉ™ sÉ™rvÉ™t ancaq bir sıra insanların ixtiyarında olur. Bir çox insan cÉ™miyyÉ™tlÉ™ri ondan mÉ™hrum edilirlÉ™r. Amma Ä°slamın irÉ™li sürdüyü MÉ™hdÉ™viyyÉ™t variantında mÉ™nfəət vÉ™ sÉ™rvÉ™t bütün insan ictimaiyyÉ™tinin ixtiyarında qoyulacaq. ƏlbÉ™ttÉ™ Ä°slam baxımından iqtisad vÉ™ pul yalnız dünya vÉ™ axirÉ™t sÉ™adÉ™tinÉ™ çatmaq üçün bəşərin ehtiyaclarını tÉ™min etmÉ™k üçündür. Ä°slam öyrÉ™dir ki, Tanrı insanı tÉ™kcÉ™ dünya üçün yaratmamışdır. Real alÉ™m be dünya deyil. Ä°nsanın hÉ™qiqi sÉ™adÉ™ti gÉ™lÉ™cÉ™k dünyadadır. Bu haqda Quran deyir :

" وإنّ الدارالأخرة لهی الحیوان لو کانوا یعلمون "

“ AxirÉ™t dünyası ÅŸübhÉ™siz ki, É™bÉ™di hÉ™yatdır. KaÅŸ bilÉ™ydilÉ™r. ” (ƏnkÉ™but : 64)

Aydın oldu ki, qloballaÅŸmanı É™gÉ™r qÉ™rb qloballaÅŸdırması mÉ™zmununa tutsaq MÉ™hdÉ™viyyÉ™t armanı ilÉ™ uzlaÅŸmayacaq. Amma É™gÉ™r qloballaÅŸma qÉ™rb anlayışından çıxıb, beynÉ™lxalq hÉ™mkarlıq vÉ™ É™mÉ™kdaÅŸlıq mÉ™nası daşıyarsa, vÉ™ vahid beynÉ™lmilÉ™l hökumÉ™tin qurluÅŸu ilÉ™ nÉ™ticÉ™lÉ™nÉ™rsÉ™, MÉ™hdÉ™viyyÉ™t mÉ™fhumu ilÉ™ uyÄŸunlaÅŸmaqdan É™lavÉ™ HÉ™zrÉ™ti MÉ™hdi(É™ c) in vahid hökumÉ™tinin É™sas amillÉ™rindÉ™n biri kimi dÉ™ vurÄŸulana bilÉ™r. Çünki, yalnız bəşəriyyÉ™tin mÉ™slÉ™hÉ™t vÉ™ zÉ™rÉ™rlÉ™ri É™sasında beynÉ™lmilÉ™l dövlÉ™tin mövcud varlığını tÉ™sÉ™vvür etmÉ™k mümkündür. Ä°nsanın hÉ™qiqi mÉ™slÉ™hÉ™t vÉ™ zÉ™rÉ™rlÉ™rinı tÉ™kcÉ™, tam ÅŸÉ™kildÉ™ onu xÉ™lq edÉ™n varlığın agahlığına görÉ™ ondan baÅŸqa heç bir mövcudun vahid alÉ™mi idarÉ™ etmÉ™yÉ™ lÉ™yaqÉ™ti yoxdur. Özünü Allahdan baÅŸqa hÉ™r ÅŸeydÉ™n azad edÉ™n ÅŸÉ™xs tÉ™kcÉ™ bu böyük mÉ™suliyyÉ™ti öhdÉ™çiliyinÉ™ götürÉ™ bilÉ™r. BaÅŸqa sözlÉ™ desÉ™k, vahid hökumÉ™tin lideri digÉ™r bÉ™ndÉ™lÉ™rdÉ™n üstün, Tanrıya yaxın vÉ™ Ä°lahi insan olmalıdır. Ä°ÅŸlÉ™rindÉ™ yalnız Allahı nÉ™zÉ™rdÉ™ tutmalı vÉ™ onun üçün hÉ™rÉ™kÉ™t etmÉ™lidir. O Ä°lahi ÅŸÉ™xsiyyÉ™t dini rÉ™vayÉ™tlÉ™rdÉ™ gÉ™lÉ™n nicatverici MÉ™hdi (É™ c)dÉ™n baÅŸqa bir ÅŸÉ™xs deyil.


Qloballaşma, problemlər və perspektivlər

QloballaÅŸma cÉ™rÉ™yanı dini vÉ™ ictimai fürsÉ™tlÉ™r vÉ™ perspektivlÉ™r gÉ™tirmÉ™klÉ™ yanaşı, o sahÉ™lÉ™rdÉ™ problemlÉ™r dÉ™ yarada bilÉ™r. Bu predmet qeyd olunan prossesin keyfiyyÉ™t vÉ™ mahiyyÉ™tini olduÄŸu kimi dÉ™yÉ™rlÉ™ndirmÉ™yÉ™ vÉ™ xarakterizÉ™ etmÉ™yÉ™ baÄŸlıdır. QloballaÅŸma bir tÉ™rÉ™fdÉ™n din vÉ™ dövlÉ™tin rolunu ictimaiyyÉ™tdÉ™ kÉ™mrÉ™ng edir, digÉ™r tÉ™rÉ™fdÉ™n isÉ™ beynÉ™lxalq alÉ™mdÉ™ dini ideyaların geniÅŸlÉ™nmÉ™si üçün yüksÉ™k zÉ™min yaradır.

QloballaÅŸma iqtisadi cÉ™hÉ™tdÉ™n dÉ™ fürsÉ™tlÉ™r vÉ™ potansiallar gündÉ™mÉ™ gÉ™tirir. MÉ™hz buna görÉ™ bir sıra mütÉ™fÉ™kkirlÉ™r bu É™qidÉ™dÉ™dirlÉ™r ki, qloballaÅŸmanın hÉ™m mÉ™nfi vÉ™ hÉ™m müsbÉ™t nÉ™ticÉ™lÉ™ri var. Şərq mütÉ™fÉ™kkiri SasakumiÅŸo deyir : QloballaÅŸma elÉ™ bir predmetdir ki, öz-özlüyündÉ™ ziddiyyÉ™tlÉ™ nÉ™ticÉ™lÉ™nir. Ancaq ona müxtÉ™lif aspektlÉ™rdÉ™n yanaÅŸmaqla ayrılıq, fÉ™rqlilik vÉ™ oxÅŸarlıq, eynicinslilik É™ldÉ™ edÉ™ bilÉ™rik. (SasakumiÅŸo, QloballaÅŸmanın paradoksu, ayrılıqlar vÉ™ eyniliklÉ™r.)

Onun nÉ™zÉ™rinÉ™ görÉ™ qloballaÅŸma bu cÉ™hÉ™tdÉ™n mÉ™nfidir ki, ictimaiyyÉ™tdÉ™ ixtilaf, ayrılıq vÉ™ rÉ™ngarÉ™ngliyÉ™ sÉ™bÉ™b olur. QloballaÅŸma bəşər ictimaiyyÉ™tini, beynÉ™lxalq alÉ™mdÉ™ öz üstünlüyünü vÉ™ fÉ™rqliliyini göstÉ™rmÉ™yÉ™ sövq verir. Bu isÉ™ qüdrÉ™t vÉ™ texnologiya sahiblÉ™rinin xeyrinÉ™ vÉ™ inkÅŸafda olan vÉ™ üçüncü dünya sayılan ölkÉ™lÉ™rin zÉ™rÉ™rinÉ™dir. Amma bu tÉ™rÉ™fdÉ™n müsbÉ™tdir ki, cÉ™miyyÉ™tlÉ™r arası oxÅŸarlığın vÉ™ eyniliyin zÉ™minini hazırlayır. ƏlbÉ™ttÉ™ yenidÉ™n tÉ™krar edirÉ™m ki, bu bəşərin qloballaÅŸmadan olan tÉ™fsir vÉ™ baxışına baÄŸlıdır.


Qloballaşmanın mənfi tərəfləri

QloballaÅŸma baxmayaraq ki, tÉ™bii, tÉ™drici vÉ™ inkÅŸafa doÄŸru gedÉ™n bir prossesdir. Yeni É™srdÉ™ dÉ™ bir çox elmi, iqtisadi vÉ™ teknoloji nailiyyÉ™tlÉ™r É™ldÉ™ edibdir. Amma eyni halda mÉ™nfi effeklÉ™rlÉ™ dÉ™ özünü büruzÉ™ vermiÅŸdir. AÅŸağıda onun mÉ™nfi tÉ™rÉ™flÉ™rinin bir qismini qeyd edirik:

1- BeynÉ™lxalq alÉ™mdÉ™ tÉ™siredici vahid rÉ™hbÉ™rin olmaması vÉ™ rÉ™qabÉ™t adı altında düÅŸmÉ™nçiliklÉ™rin artması.

2- Fəsadın, məsuliyyətsizliyin və Avropanın aşağı sitilli mədəniyyətinin genişlənməsi, bu cərəyanın nəticəsində də əxlaqi və mənəvi dəyərlərin aradan getməsi.

3- Bir çox ölkÉ™lÉ™rdÉ™ iqtisadi bÉ™rabÉ™rsizliyin meydana gÉ™lmÉ™si.

4- MÉ™iÅŸÉ™t iÅŸlÉ™rindÉ™ bir çox mexaniki cihazların tez vÉ™ sürÉ™tlÉ™ inkÅŸafı nÉ™ticÉ™sindÉ™, iÅŸsizliyin geniÅŸmiqyaslı artması.

5- CinayÉ™tlÉ™rin vÉ™ quldurluqların qloballaÅŸması, mÉ™s: qadın, uÅŸaq vÉ™ narkotik maddÉ™lÉ™rin qaçağı, hÉ™mçinin spid kimi xÉ™stÉ™liklÉ™rin geniÅŸlÉ™nmÉ™si.

6- Digər millətlərin mədəniyyətlərini aradan qaldırmaq və məhv etmək metodu ilə, Avropa mədəniyyətinin digər mədəniyyətləri təsir altına salması və qərb mədəniyyətini onların alternativi qərar verməsi.

Yorumlar

Yorum bırak

* Yıldız ile işaretlenmiş alanların kesinlikle değere sahip olmalıdır.